Αντι-ώρα της αντι-γής

Δεν ήξερα για καιρό τί ακριβώς ήταν αυτό που με ενοχλούσε σε αυτή την ημέρα και χρειάστηκε αρκετό ψάξιμο, κυρίως εσωτερικό, για να καταλάβω εν τέλει για ποιό λόγο, ενώ ιδεολογικά είμαι κατά της υπερκατανάλωσης και υπέρ του μέτρου, να μη θέλω με τίποτα να να συμμετάσχω σε αυτή την κίνηση, μία τόσο μικρή θυσία, το να μείνεις δηλαδή χωρίς ρεύμα για μία ώρα.

Και μετά από σκέψη και από συνειρμό σε συνειρμό, βρήκα ότι αυτή η ώρα, όπως επίσης και όλες αυτές οι δήθεν "ημέρες" που δήθεν γιορτάζουμε και πραγματικά αδιαφορούμε, δεν έχουν σαν σκοπό την προώθηση κάποιων ιδεών αλλά την ομοιόμορφη συμμόρφωση των πάντων.

Είτε είσαι χριστιανός, είτε μουσουλμάνος, είτε σιχ, είτε δωδεκαθεϊστής, είτε μορμόνος, θα  κλείσεις το φως.

Αυτό πολλοί θα το χαρακτήριζαν ως θετικό, ως μία παγκόσμια αδελφότητα, μία πολυπόθητη επιτέλους συμφωνία σε κάποια βασικά πράγματα, αλλά εγώ το βλέπω εντελώς διαφορετικά, πρώτον και κύριον διότι γνωρίζω ότι οι λέξεις "αδελφότητα" και "συμφωνία" για τους δήθεν ελίτ αλλά πραγματικά απλώς πλούσιους σημαίνουν υποταγή και αφανισμό αντιρρήσεων.

Πείτε με υπερβολική, αλλά έτσι το βλέπω.

Γιατί, αν κάποιος πραγματικά θέλει την παγκόσμια ειρήνη και όχι να μην του ανατρέπουν τα σχέδια όλην ώρα με αντιρρήσεις, τότε να κλείσει τα εργοστάσια όπλων και αντί να καίει σιτηρά για να ανεβάσει τις τιμές τους να τα μοιράσει στον κόσμο. Αν κάποιος επιθυμεί την παγκόσμια ειρήνη, τότε να μην ενισχύει την κερδοσκοπία αλλά την παραγωγή και αντί να δίνει μπόνους στους μοσχαναθρεμένους καρεκλάνθρωπους των πολυεθνικών να χτίσει κανα σχολείο και νοσοκομείο στις τριτοκοσμικές χώρες, που τους έχουν να σφάζονται με όπλα δυτικής κατασκευής και αφορμές εξίσου δυτικής κατασκευής, απλά και μόνο για να μην κλείσει το εργοστάσιο όλμων και λείψει από τον οπλέμπορα ένα από μύρια που βγάζει και δεν έχει να πληρώσει τον μπάτλερ....

Για να δούμε, λοιπόν,  πόσο αλληλέγγυος είσαι, κύριε λεφτά!
Για δείξε μας!

Αυτά, λοιπόν, δεν είναι ασκήσεις καλοσύνης αλλά ασκήσεις ομοιομορφίας και παγκόσμιας συμμόρφωσης: δίνω το σύνθημα και υπακούν δισεκατομμύρια ανά την υφήλιο και αν δεν το κάνουν είναι κακοί και αναίσθητοι, δεν νοιάζονται για το καλό της ανθρωπότητοσ και φτού στα μούτρα τους.

Και, τελικά, αποφάσισα ότι ενώ είμαι υπέρ του μέτρου, το συγκεκριμένο κολπάκι δεν είναι καθόλου εντός των μέτρων, αλλά αντιθέτως είναι υπέρμετρο στο σημείο της ύβρεως, όχι μόνο επειδή απαιτεί όλος ο κόσμος να κάνει το ίδιο, αλλά επειδή δεν λαμβάνει υπ'όψιν το γεγονός ότι ούτε οι πολύ πλούσιοι θα κλείσουν τα φώτα,  ούτε οι πολύ φτωχοί, οι δεύτεροι επειδή δεν θα έχουν, προφανώς.

Να λοιπόν που απευθύνεται στην απανταχού μεσαία τάξη με σκοπό την προβατοποίησή της. Βρίσκω πολύ πιθανό, μόλις επιτευχθεί η εθελουσία συμμόρφωση των μαζών με πρόσχημα την επιβεβλημένη από τα μύντια  καλωσύνη, τότε θα είναι η ώρα που θα είναι δυνατή η επιβολή αποφάσεων πανομοιότυπα σε όλη τη γή και αυτό είναι κάτι που με φοβίζει αφάνταστα.

Μου θυμίζει άλλες παρόμοιες Πρόβες, τις περίφημες επιδημίες, κατά τις οποίες πέθαιναν 10 άτομα σε όλο τον κόσμο από γρίππη και μέσω της δραματικής προβολής, έστελναν ολόκληρους πληθυσμούς για εμβολιασμό.

Υπό αυτό το πρίσμα, αρνούμαι να συμμετέχω και μάλιστα θα ανάψω και όλα τα φώτα μαζί, έτσι για σπάσιμο.

Αν θέλει ο παγκόσμιος ηγέτης να με πείσει να τον ακούσω, τότε καλά θα κάνει να αφήσει τις δικαιολογίες και τις αφορμές τύπου "Εγώ σας στέλνω να σκοτωθείτε για το καλό σας και για την τιμή της πατρίδας ρε γαμώτο" και να κοιτάξει να κάνει το σύστημα δικαιότερο  αντί να τα έχει μαζέψει ούλα σε ένα σεντούκι τεραστίων διαστάσεων σα δεύτερη  κιβωτό, να αφήσει τους πόρους να αξιοποιηθούν από τα χέρια των ανθρώπων, με αξιοπρέπεια.

Αν θέλει ο ηγέτης να με πείσει να κάνω θυσίες, τότε να αφήσει τα γουόλντορφ αστόρια και τα χίλτον και τα ριτζ και τα μιτζ, και τις λιμουζίνες και τα εδέσματα με φύλλα χρυσού για την γκόμενα που το ένα της βυζί θέλει τρεις γιατρούς για αν μην πέσει σήμερα, κι ας πάει με ταξί στη δουλειά, αν είναι με τα λεφτά αυτά να σωθεί έστω και μία ζωή.

Όπως κάνω εγώ, κι από το υστέρημά μου βοηθώ τον διπλανό μου.

Οπότε, αυτά περί παγκόσμιας καλωσύνης και τέτοια, είναι, επιεικώς, μπαρούφες.

Πως να δυσφημιστείτε

Αν υποθέσουμε ότι είστε εταιρεία, μεγάλη ή μικρή δεν έχει σημασία, και θέλετε να κουράσετε τους εν δυνάμει πελάτες σας ώστε μόλις πέσει το λογότυπο με το τραγουδάκι να τους είναι από αδιάφορο μέχρι βαρετό και ενοχλητικό, τότε δεν έχετε παρά να ακολουθήσετε τις μεθόδους που περιγράφονται παρακάτω. Οι ίδιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται και όταν έχουμε μία αρχικά καλή ιδέα καλά εκτελεσμένη, που έχει μεγάλη απήχηση στο κοινό και θέλουμε αυτό να το διορθώσουμε, να την μετατρέψουμε, δηλαδή, σε ανιαρή και μία από τα ίδια.

Το πρώτο και πιο ευρέως διαδεδομένο και δοκιμασμένο κόλπο είναι αυτό της διασκευής, δηλαδή να επαναλάβουμε την ίδια ιδέα με μικρές διαφορές, όπως όταν έχουμε ένα συμπαθή, επιτυχημένο ηθοποιό στο αρχικό κλίπ και τον ξαναχρησιμοποιούμε σε δεύτερο, τρίτο ή ακόμα και τέταρτο. Αυτή είναι μία τακτική που χρησιμοποιούν πολλές εταιρείες με άμεσα αποτελέσματα, ήδη από το δεύτερο κλίπ, αν και συνιστάται να προχωράμε μέχρι το τρίτο ή ακόμα και το τέταρτο για καλύτερα αποτελέσματα μέχρι που, είτε παίξει είτε δεν παίξει η διαφήμιση, να είναι ένα και το αυτό.

Η δεύτερη τακτική που μπορούμε να ακολουθήσουμε για να κάνουμε τη διαφήμισή μας όσο πιο αδιάφορη και άοσμη γίνεται, είναι κάθε φορά να προσπαθούμε να σκεφτούμε ένα μόττο, μία ατάκα που να περιέχει δύο, τρείς, άντε τέσσερις λέξεις το πολύ, που υποτίθεται ότι έχουν μεγαλύτερη απήχηση. Μην τρομάξετε όταν σας πούν ότι είναι πιο αποτελεσματικές. Αυτό ίσχυε παλιά, που δεν είχαν κορεστεί τα πάντα, και υπήρχαν διαθέσιμες αχρησιμοποίητες λέξεις ή φράσεις που έκαναν άμεση εντύπωση στο νού του καταναλωτή. Πλέον, αυτός ο κίνδυνος δεν υπάρχει αφού αφενός δεν έχει μείνει ούτε μία λέξη που να μην αντιστοιχεί ήδη σε κάτι άλλο και,αφετέρου, ο νούς του καταναλωτή είναι ήδη πηγμένος από τέτοια κλισέ άρα δεν διατρέχει κίνδυνο να επηρεαστεί από τέτοιες ατάκες, αλλά αντιθέτως τις αντιπαρέρχεται σα να μην υπήρχαν, οπότε να η τέλεια λύση: μία ουδέτερη διαφήμιση που θα κάνει τόση αίσθηση όσο ένας κόκκος σκόνης στην έρημο.

Αν ,ωστόσο, επιμένετε να χρησιμοποιήσετε τέτοιες ατάκες, τότε μην ανησυχείτε: οι μόνες λέξεις που έχουν μείνει αχρησιμοποίητες, διαθέσιμες για τη δημιουργία νέας ατάκας είναι είτε πολύ εξεζητημένες, άρα απροσπέλαστες στο ευρύ κοινό (πχ Ασπιλέξ: όταν αμφιταλαντεύεστε, υποκαταστήστε τους ενδοιασμούς με χλωρίνη Ασπιλέξ --> πόση απήχηση μπορεί να έχει αυτό στη μέση γιαγιά που πλένει βρακιά;)  είτε είναι στρυφνές και δεν ηχούν καλά, όπως δείχνει το ίδιο παράδειγμα.

Τρίτον, χρησιμοποιήστε τις δυνατότητες που σας προσφέρει η τεχνολογία και , ειδικότερα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εκτός από προφίλ στο φέησμπουκ, φτιάξετε και ομάδα, αλλά και ομάδα των φαν, ώστε την ίδια δημοσίευση να την βλέπουν οι πιθανοί πελάτες σας όχι μία, αλλά τρείς φορές και, για ακόμα πιο αποτελεσματική δυσφήμιση, κάνετε πολλές δημοσιεύσεις καθημερινά, ακόμα και ανά ώρα. Αν δεν απηυδήσουν με αυτό όσοι σας έχουν δεχτεί ως φίλο ή τα μέλη των ομάδων, τότες μπορείτε και να τους στέλνετε αιτήσεις με χαζές εφαρμογές και διαγωνισμούς με ηλίθια βραβεία, οπότε αργά ή γρήγορα (ειδικά αν τις λαμβάνουν τρίς)  θα σας βαρεθούν και θα αποχωρήσουν από τις ομάδες ή θα σας διαγράψουν από φίλους.

Πάνω σε αυτό: μπορείτε να ενοχλήσετε τους ίδιους πελάτες και στο τουήτερ ή όπου αλλού βρείτε ευκαιρία, ώστε να τους πρήξετε τα συκώτια με ίδια και τα ίδια (δηλαδή πόσα διαφορετικά πράγματα μπορεί κανείς να πεί για μία ραδιοφωνική εκπομπή ή για την τσίχλα τάδε;) κι έτσι σύντομα, με το που θα βλέπει το λογότυπό σας ο πελάτης, αυτόματα θα έχει αρνητικά συναισθήματα που σχετίζονται με την ανία της επανάληψης: θα είναι η διαφήμισή σας τόσο ενδιαφέρουσα όσο μία χιλιο-μασημένη μασημένη τσίχλα.

Κάτι άλλο που ανακάλυψαν τα Ελληνικά δαιμόνια της διαφήμισης είναι το γιούτιούμπ. Σε αντίθεση με τους ξένους συναδέλφους τους που απέτυχαν παταγωδώς στη δυσφήμιση, είναι οι προβολές διαφημιστικών κλίπ πριν από κάθε βίντεο. Παίρνουμε μία χιλιοπαιγμένη τηλεοπτική διαφήμιση και την βάζουμε όπως είναι να παίξει πριν το βίντεο που έχει επιλέξει ο πελάτης να δεί. Ενώ στην τηλεόραση ίσως βαρεθεί να αλλάξει κανάλι, στο γιούτιούμπ μετά τα πρώτα 5 δευτερόλεπτα έχει τη δυνατότητα να παραλείψει το διαφημιστικό. Τί πετυχαίνουμε με αυτό; Ενώ στην τηλεόραση ο θεατής παρακολουθεί το κλίπ ολόκληρο, οπότε μπορούμε να αφήσουμε ως έκπληξη για το τέλος την αποκάλυψη του διαφημιζόμενου προϊόντος  στο γιούτιούμπ μετά τα πρώτα 5 δευτερόλεπτα όλοι πατάνε το σκιπ και προσπερνάνε το κλίπ πριν αυτό φτάσει στην τελική αποκάλυψη του προϊόντος. Μπίνγκο!

Αν, μάλιστα, το κλίπ που θα χρησιμοποιήσουμε είναι ήδη φθαρμένο από την χρήση στην τηλεόραση, ε, τότε η δυσφήμισή μας έχει 100% πιθανότητες να προσπεραστεί ως βαρετή, μία από τα ίδια, όχι πάλι αυτό κοκ, που είναι και το ζητούμενο όταν θέλουμε να θάψουμε στην ανία το προϊόν μας, να έχει αρνητικά συναισθήματα ο θεατής.

Σε καμμία περίπτωση δεν πρέπει να εφευρίσκουμε νέες ιδέες μόλις φθαρούν οι προηγούμενες, ούτε να αλλάζουμε προς το πιο μοντέρνο το λογότυπό μας, ούτε να χρησιμοποιήσουμε διακριτικότητα στην επανάληψη, ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αν το κάνουμε αυτό, διατρέχουμε τον κίνδυνο να βγεί η διαφήμισή μας φρέσκια, πρωτότυπη και να έχει απήχηση οπότε αντί να δυσφημιστούμε, Θα καταντήσουμε να κάνουμε ότι λένε οι πελάτες και να έχουμε πωλήσεις, πράγμα ανεπίτρεπτο στις εποχές που ζούμε.

Χύμα

Είναι που έχουν συνηθίσει να ακούνε μόνο τον εαυτό τους και έχουν επίσης συνηθίσει να ανακυκλώνουν τέως πρωτοποριακές ιδέες λες και οι ίδιοι δεν έχουν μάτια να βλέπουν. Λες και ακόμα και τα ίδια αυτά που ανακυκλώνουν δεν είναι γεμάτα σημάδια και οιωνούς, λές και τα σημάδια δεν είναι πιο ορατά κι από ελέφαντα στη μπανιέρα.
Τι να πείς...

Ειδήμονες σου λέει μετά, και πληρώνονται και ένα σκασμό λεφτά για να αναμασάνε όλο τα γίδια και τα γίδια...

Πρωτοπορία με τυφλοσούρτες γίνεται;
Δεν γίνεται, ρε φίλε, πως να το κάνουμε!

Άνοιξε τα μάτια σου και δες τι γίνεται.

Λες να μην ξέρει ο καταναλωτής τί είναι η σαμπάνια και το κρουασάν; Λες να μην θέλει να αγοράσει ένα σωρό όμορφα πραματάκια που του πουλάς;
Λες να μην έχει επιθυμίες και ανάγκες;
Λες να μη θέλει διακοπές στα ζαγόρια και στην αμοργό;
Αυτό που δεν έχει, σε ετούτη την εποχή που ζούμε, δεν είναι η πληροφόρηση αλλά η δυνατότητα, η οικονομική άνεση, άρα όσο καρα-σούπερ-υπερ-ντούπερ-γαμάτη και αν είναι η διαφήμιση, η απλή αλήθεια είναι ότι δεν έχει λεφτά, οπότε όσο θεός και αν είναι ο ντιζάηνερ, όσο ευφάνταστη και αν είναι η καμπάνια , όσα λεφτά και να ρίξεις στην διαφήμιση, πλέον, είναι ΧΑΜΕΝΑ λεφτά.

Βέβαια, είναι σημαντικό να μείνεις ζωντανός στο συλλογικό υποσυνείδητο, κάτι που χωρίς τη διαφήμιση δεν γίνεται, αλλά εφόσον αυτή ανεβάζει το κόστος και το κόστος είναι αυτό που πρέπει να μειώσεις για να είσαι ανταγωνιστικός, να μην χάσεις τους πελάτες σου λόγω ασιτίας, ε τότε κάτι κάνεις λάθος και θα το πληρώσεις με το αναπόφευκτο τίμημα της χρεωκοπίας, τελεία.

Γιατί, ας μην ξεχνάμε τον απαράβατο νόμο της πιάτσας, μόλις αρχίσεις τις προσφορές, τις ευκαιρίες και τις εκπτώσεις, είναι ζήτημα χρόνου και η κατάληξη, η γνωστή και θλιβερότατη αδυναμία πληρωμών προς πάσα κατεύθυνση, η γνωστή σε όλους μας χρεωκοπία, και αυτό είναι κάτι που το ξέρουν και οι πελάτες που θα εκμεταλλευτούν την προσφορά, όπερ σημαίνει ότι είναι στην ουσία δυσφήμιση, διότι μένει το εξής υποσυνείδητο θλιβερό μήνυμα:  "πάει κι αυτός..." Γιατί ακόμα και αν είσαι η κοκακώλα που έχει βάθος και εύρος  να απορροφήσεις του κραδασμούς της κρίσης, κάποτε πρέπει και να πουλήσεις κάτι, δεν μπορείς να δίνεις δώρα εσαεί!

Άρα, πρέπει να ελαττώσεις το κόστος αντί να κάνεις προσφορές, όχι μόνο λόγω αυτού του υποσυνείδητου μηνύματος αλλά και επειδή πόσο πια να ρίξεις τις τιμές χωρίς να "μπείς μέσα"; Πρέπει και να πληρώσεις και τους λογαριασμούς στο τέλος του μηνός, κι αυτό δεν θα γίνει αν χαρίζεις υπεραξία στον έναν και στον άλλον κακομοίρη!

Πρόβλημα. Αν ρίξεις την ποιότητα, χάνεις πελάτες. Αν ρίξεις την διαφήμιση χάνεσαι στη λήθη. Αν ρίξεις προσφορές είναι η παγίδα του θανάτου.

Οι λύσεις σε αυτό τον γρίφο είναι διαφορετικές, ανάλογα με την κάθε επιχείρηση και κατά περίσταση. Αν είσαι πωλητής αυτοκινήτων, ας πούμε, την έχεις κάνει από σβέρκο και δες τί θα κάνεις διότι δεν είναι πλέον δικό σου το πρόβλημα, ούτε μπορείς ο ίδιος να κάνεις τίποτα, αλλά πρέπει να περιμένεις να έρθει καμμία καλή ιδέα στην βιομηχανία που τα παράγει, στον πολιτικό που θα ορίσει τους δασμούς και τους φόρους και στον μεταλλωρύχο που θα του καπνίσει μίαν ωραίαν πρωίαν να ρίξει μία βόμβα και ανεβάσει τις τιμές των υλών στα ύψη, οπότε, όπως κατανοείς από μόνος σου, είσαι χαμένος από χέρι. Πάνε σκάψε κανά χωράφι, χωρίς επιδότηση πλέον, αυτά που ήξερες να τα ξεχάσεις: επιδοτήσεις παίρνουν τώρα μόνο οι τραπεζίτες.

Όπως το βλέπω εγώ, το μόνο που μπορεί ο καθένας να "τεντώσει" λίγο, είναι η συσκευασία και η προώθηση.

Οι πελάτες, πλέον, είναι δύσπιστοι δηλαδή, ενώ παλιότερα θα έλεγαν "ας το δοκιμάσουμε κι αυτό",  τώρα που μετράνε και τη δεκάρα θέλουν να πιάσει τόπο ακόμα και αυτή η δεκάρα, δεν τη χαλαλίζουν. Θέλουν κάτι που να είναι και φτηνό και καλό, οπότε αν είσαι σίγουρος για το προϊόν σου, τότε δεν έχεις τίποτα να φοβάσαι. Αν επενδύσεις σε χρωματιστή συσκευασία αλλά κακό προϊόν  τότε θα σε αγοράσει μία, δύο, την τρίτη θα πεί άει σιχτίρ και θα στραφεί αλλού. Αν το προϊόν σου είναι άπαιχτο, τότε ο άλλος θα κάνει οικονομίες στερούμενος ακόμα και το ψωμί για να το αγοράσει.

Δυστυχώς, όταν λέμε κόστος, πλέον, δεν εννοούμε μόνο πριν την πώληση αλλά και μετά την πώληση, το κόστος το κοινωνικό, δηλαδή τις ευρύτερες συνέπειες που μπορεί να έχει κάποια δράση. Παλιότερα την αγνοούσαν αυτή την παράμετρο αλλά σε ένα ουσιαστικά ενιαίο περιβάλλον, οι αρνητικές συνέπειες γίνονται μπούμεραγκ. Ας πούμε ότι σκασίλα σου η περιβαλλοντική καταστροφή της παραγωγής πλαστικού για την σουπερ συσκευασία που σχεδίασε κάποιος που ξέρει όσα και η γάτα μου. Ωστόσο, καταλήγεις να πληρώνεις ολοένα και ακριβότερα την πρώτη ύλη τη στιγμή που οι άδειες συσκευασίες πλέουν καταμεσής στο πέλαγος σκοτώνοντας βιότοπους και για να τις συλλέξεις/ανακυκλώσεις/ επαναχρησιμοποιήσεις χρειάζεσαι δύο περιουσίες.

Πόσοι μηχανισμοί σπρέη και πόσα ντισπένσερ από υγρά σαπούνια κείτονται στις χωματερές, τη στιγμή που ένα σωρό πόροι (υλικά λεφτά τεχνογνωσία) απαιτούνται για να φτιαχτούν καινούρια, για να μη μιλήσουμε για απλά μπουκάλια ή κουτιά... Σπατάλη τρομερή.

Η ιδέα μου ήρθε μία μέρα, όταν είχα αγοράσει μία μεγάλη, οικονομική συσκευασία απορρυπαντικού για να ξανα-γεμίσω μία μικρότερη που είναι βολικότερη για καθημερινή χρήση. Η μεγάλη συσκευασία ήταν από κάποια συγκεκριμένη μάρκα, ενώ η μικρή από άλλη. Επίσης, ενώ η μεγάλη συσκευασία ήταν κάποιο υγρό γενικής καθαριότητας, εγώ το έβαλα σε συσκευασία σπρέη, διότι είναι και πιο εύκολο να πάει παντού και είναι μεγάλη εξοικονόμηση, η ίδια ποσότητα φτουράει περισσότερο.

Βαρέλια. όπως τον παλιό καλό (τι καλό...καλάθια, αλλά κουβέντα να γίνεται...)
Αντί να κατασκευάζεις εκατομμύρια μικρές συσκευασίες που η κάθε μία τους πρέπει να φέρει λογότυπο, συστατικά, σήριαλ νάμπερ, να είναι εργονομικά σχεδιασμένη, να έχει αυτοκόλλητα, κοκ, πράγματα που κοστίζουν όλα τους ένα σωρό λεφτά, δίνεις στο σούπερμάρκετ ένα μόνο βαρέλι (απορρυπαντικού, γάλακτος, χυμού, σαμπουάν, τουρσί, μακαρόνια, παγωτού, κρασιού, κοκ) το οποίο θα έχει όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, προφανώς ευδιάκριτα, και θα αφήσεις το ζήτημα της ποσότητας και της συσκευασίας στον καταναλωτή, δηλαδή να φέρνει ο καθένας το μπιτονάκι, το σακουλάκι, το ταπεράκι ή το μπουκάλι του να βάζει όσο θέλει.

Η εταιρεία γλιτώνει ένα σωρό κόστη, από πρώτες ύλες και όλα τα προαναφερθέντα, μέχρι ημερομίσθια και μεταφορικά. Επίσης, μπορεί να λέει ότι έχει την οικολογία ως παντιέρα και να το διαλαλεί ως επιπλέον διαφήμιση. Επίσης μπορεί να πουλήσει, ναι να πουλήσει, ξεχωριστά μπουκαλάκια, κουτάκια ή άλλες συσκευασίες, ως πρώτη προώθηση αυτής της πρακτικής, δηλαδή να έχεις στο σπίτι σου ένα μπουκάλι που να λέει χλωρίνη κλινέξ το οποίο θα αγοράσεις μία φορά για να γεμίζεις σε κάθε επίσκεψη στο σούπερμάρκετ, άρα στην ουσία πληρώνει η εταιρεία μόνο ένα μπουκάλι ανά καταναλωτή αντί για εκατοντάδες, και μάλιστα βγάζει ακόμα κι από αυτό το μπουκάλι κέρδος, αφού θα το πουλήσει.

Η κοινωνία: α)λιγότερα σκουπίδια. Όχι μόνο θα παράγονται λιγότερες συσκευασίες, αλλά και εκείνες που παράγονται δεν θα πετιούνται αλλά θα έχει κίνητρο ο καταναλωτής να τις κρατήσει σπίτι του με σκοπό την επανα-χρησιμοποίησή τους.  β) φθηνότερα προϊόντα  γ) Θέσεις εργασίας. Όλα αυτά τα βαρέλια σίγουρα θα πρέπει να πληρούν κάποιες προδιαγραφές ασφάλειας και υγιεινής, οπότε σίγουρα ένας τουλάχιστον πιστοποιημένος ελεγκτής/συντηρητής ανά δήμο πρέπει να υπάρχει.

Το μειονέκτημα, διότι χωρίς μειονεκτήματα δε γίνεται τίποτα, είναι ότι οι προδιαγραφές ποιότητας, υγιεινής και ασφάλειας είναι το πρώτο που συμβιβάζει κανείς διότι δεν είναι άμεσα ορατό, δηλαδή το αν έχει ο άλλος τρία χρόνια να καθαρίσει το βαρέλι με το γάλα, τότε αυτό θα το καταλάβει ο καταναλωτής μόνο όταν αρρωστήσει από αυτό. Και πάλι, αυτό λύνεται αν τα άδεια βαρέλια συλλέγονται, δηλαδή το φορτηγό που κάνει την παράδοση να παίρνει πίσω άδεια βαρέλια για επιστροφή και ξαναγέμισμα στο εργοαστάσιο, όπως γίνεται με τα νερά στους καταψύκτες, ας πούμε.

Σκεφτείτε μόνο αυτό: τα πλαστικά μπουκαλάκια νερού...
Όλα αυτά αντί για ένα παγούρι.
Που θα γεμίζεις από ψύκτη σε περίπτερο.

ΥΓ --> Αν δεν ψηφίσει και κάποιος όχι, τότε το αποτέλεσμα θα είναι 100% υπέρ διεξαγωγής εκλογών τώρα, και αυτό δεν το θέλουμε, ε; Βέβαια εγώ ψήφισα ναι, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας...

Ο Παπάς ο Παχύς

• Πως μπορείς να έχεις προσδοκίες από ένα οποιοδήποτε σύστημα να πετύχει τη στιγμή που εσύ ο ίδιος που το δημιουργείς θέτεις περιορισμούς που αποκλείουν δράσεις, περιπτώσεις και, το κυριότερο, ανθρώπους;
• Πως μπορείς να περιμένεις από οποιοδήποτε σύστημα να εφαρμοστεί σε όλους όταν εξ αρχής είναι εγγενής ή ελλειμματική του φύση, όταν έχεις εσύ ο ίδιος έχεις φροντίσει να αφήσεις από έξω κάποιους;
• Φυσικά, κανένα σύστημα σκέψης, είτε φιλοσοφικό, πολιτικό ή ιδεολογικό, ούτε καν θρησκευτικό δεν έχει καταφέρει να το κάνει αυτό, να συμπεριλάβει, δηλαδή, όλη τη γκάμα των ανθρώπινων δυνατοτήτων και, στην καλύτερη των περιπτώσεων, βλέπε καπιταλισμός, απλά αποδέχεται την σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου χωρίς να την χαλιναγωγεί ούτε να την απαλύνει, αλλά την αφήνει ανεξέλεγκτα να καίει τα πάντα στο διάβα της, η απληστία.
• Ωστόσο, ακόμα και ο καπιταλισμός (το πιο ανθεκτικό σύστημα, αν και το όνομα αυτό του δόθηκε μόλις πρόσφατα) αφήνει απ'έξω πολλές διαστάσεις της ανθρώπινης φύσης, τη δικαιοσύνη και την κοινωνική αλληλεγγύη, μαζί με άλλα που οι άνθρωποι θέλουν να λένε ιδανικά. Ο καπιταλισμός  όλα αυτά τα απορρίπτει ως περιττά έξοδα.
• Δεν είναι, λοιπόν, παράξενο που μέχρι τώρα δεν έχει καταφέρει η ανθρώπινη διανόηση να βρεί την ισορροπία, ούτε την κοινωνική ειρήνη ούτε σταθερότητα ούτε να κάνει πράξη τα ιδανικά της. 
• Αν υποθέσουμε ότι αυτό επιθυμούμε, και όχι να κυλιόμαστε σαν γουρούνια στη λάσπη της υπερκατανάλωσης, τότε έχουμε ένα δύσκολο έργο μπροστά μας, διότι πρέπει να κάνουμε αυτό που κανείς ως τώρα δεν έχει κάνει, δηλαδή να προβλέψουμε τα πάντα με τη σκέψη μας και αυτά που θα βρούμε να τα τεντώσουμε λίγο ακόμα ώστε να χωράει μέσα και η σκέψη άλλων ανθρώπων που θα προβλέψουν άλλα, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι στα αλήθεια η τέλεια εξίσωση που θα προβλέπει και θα εφαρμόζεται στα πάντα.
• Έχεις, ας πούμε, έναν καπιταλισμό, που αφορά ορισμένους, έχεις μια θρησκεία, που αφορά κάποιους άλλους και έχεις και μία φιλοσοφία που αφορά κάποιους άλλους, κάποια ψυχολογία, κάποια κοινωνία, κάποια δικαιοσύνη, κάποιους νόμους, κοκ.
• Η αλήθεια είναι το κάθε ένα από αυτά περιέχει το fatal error,  το θανάσιμο σφάλμα που αναπόφευκτα οδηγεί στην κατάρρευση του συστήματος, όποιο και να είναι αυτό.
• Η λύση σε όλες τις περιπτώσεις είναι εξωσυστεμική, φυσικά, αφού το θανάσιμο σφάλμα είναι κάτι που το σύστημα από μόνο του δεν μπορεί να αντιμετωπίσει, αφού δεν μπορεί να στραφεί κατά του εαυτού του.
• Το σφάλμα των θρησκειών είναι ότι καταπνίγουν την ανθρώπινη φύση, το σφάλμα της φιλοσοφίας είναι ότι αποκλείει το μόνο πεδίο εφαρμογής της δηλαδή την πράξη, το σφάλμα των νόμων είναι ότι νέμονται, το σφάλμα της δικαιοσύνης είναι ότι τιμωρεί, το σφάλμα της ψυχολογίας είναι ότι ξεχνά το σώμα, το σφάλμα της κοινωνίας είναι ότι παραμελεί το άτομο, κοκ, το σφάλμα του καπιταλισμού είναι ότι πνίγει τον εργάτη, το σφάλμα του κομμουνισμού είναι ότι περιφρονά το κέρδος. Η αναρχία αψηφά τη λογική και η εξουσία λησμονεί την ελευθερία.
• Κι όμως, οποιοδήποτε από αυτά έχει ζωτική σημασία για εμάς , τόσο που αν έστω και ένα μόνο  από αυτά λείπει,  τότε όχι μόνο είμαστε οι ίδιοι  δυστυχείς, αλλά κι οι κοινωνίες μας γίνονται αντιπαραγωγικές, ακατάλληλες για εμάς τους ίδιους, για αυτό και οι πλούσιοι αρνούνται να ζήσουν μέσα στα σκατά που έφτιαξαν με τους νόμους που επί πληρωμή φτιάχτηκαν για να τους βολεύουν, και απομονώνονται σε επαύλεις ή κορυφές ψηλών κτιρίων.
• Πολλάκις έχει παρομοιαστεί η κοινωνία με πλοίο, οπότε λέω ακόμα μία φορά να χρησιμοποιήσω αυτό το συμβολισμό στο επιχείρημά μου. Σαν το καράβι, λοιπόν, όσο πιο αξιόπλοο και γερό θέλουμε να το έχουμε, τόσο πιο προνοητικοί πρέπει να είμαστε στην κατασκευή και εξοπλισμό του, διότι οποιοδήποτε σφάλμα θα φανεί μεσοπέλαγα, κατά κανόνα.
• Αν αλαζονικά περιφρονήσουμε όσα θεωρούμε υποδεέστερα, τότε το καράβι μας θα γείρει την πιο κρίσιμη ώρα.
• Ο καπετάνιος πρέπει να υπάρχει. Το εξαντλημένο πλήρωμα, όμως, είτε που θα στασιάσει, είτε που θα είναι αδύναμο μπροστά στις προκλήσεις.
• Όσο πολύτιμο φορτίο και αν κουβαλάμε, πρέπει να είναι ομοιόμορφα κατανεμημένο για να μη γείρουμε, και κάθε καπετάνιος μπορεί να το βεβαιώσει αυτό.
• Όσο έξυπνος και αν είναι ο καπετάνιος, δεν μπορεί μόνος του, πρέπει και το πλήρωμα να είναι σωστά εκπαιδευμένο και άγρυπνο, ώστε να δύναται να ακολουθεί σωστά την ηγεσία χωρίς να πέφτει σε γκάφες όταν σοβαρεύουν τα πράγματα. Ένας κομπλεξικός ή ενοχικός καπετάνιος, που θα θέλει τους άλλους υποτακτικούς για να μην του φέρνουν αντιρρήσεις, θα είναι έρμαιος του ίδιου του μυαλού του που, αναπόφευκτα, κάποια στιγμή θα κουραστεί κι αντί για συνεργάτες θα έχει βόδια. Αν έστω και η τελευταία καθαρίστρια είναι ηλίθια, τότε όλοι θα πάθουν χολέρα.
• Όσο άξιο και αν είναι το πλήρωμα, με την εκούσια θέλησή τους και από δική τους πρωτοβουλία αναγνωρίζουν την ανάγκη να υπάρχει καπετάνιος και ότι η αναρχία ενέχει τον κίνδυνο αν όχι του ναυαγίου, τότε σίγουρα του άδοξου τέλους του ταξιδιού όταν στο λιμάνι και ο τελευταίος ναύτης θα έχει κοιμηθεί σε κάποια ταβέρνα ή οίκο ανοχής.
• Για να είναι η αναρχία εφικτή πρέπει η ηθική να γίνει ένστικτο.
• Για να είναι βιώσιμος ο καπιταλισμός, πρέπει να δανειστεί αριστερά στοιχεία στο ντι-εν-έη του για να αποφύγει την υδροκεφαλία της υπερσυσσώρευσης.
• Για να είναι εφαρμόσιμος ο ακρο-αριστερός ουτοπικός παράδεισος, πρέπει να επιτρέψει στον άνθρωπο το επιχειρείν και το κατέχειν, το μόνο αποδεδειγμένο κίνητρο για παραγωγικότητα.
• Για να είναι η ψυχολογία αποτελεσματική πρέπει να γιατρεύει και το σώμα, για να είναι η δικαιοσύνη δίκαιη πρέπει να συμμορφώνει χωρίς να εξοντώνει, για να είναι η φιλοσοφία γόνιμη πρέπει να βγεί από τα κλειστά κλαμπ των σκονισμένων βιβλίων στις πεδιάδες του εφαρμόσιμου.
• Για να γίνει προσιτή η θρησκεία, πρέπει την αμαρτία όχι να την καταστέλλει αλλά να την συγχωρεί και να επιτρέπει αντί να επιβάλλει την κάθαρση.
• Για να συνεχίσει να προχωρά η τεχνολογία πρέπει να αφήσει τη φύση να αποτελεί έμπνευση.
• Για να υπάρξει ομορφιά πρέπει η ασκήμια να τη σηκώσει στους ώμους.
• Για να γίνει η κοινωνία δημιουργική πρέπει τα άτομα να είναι ελεύθερα να δημιουργήσουν.

Ο πλούσιος πίθηκος

Στο περίφημο ΜΙΤ διεξήχθη πριν από χρόνια ένα ενδιαφέρον πείραμα που στόχο είχε την μελέτη και σύγκριση των κοινωνικών συμπεριφορών ανάμεσα στον άνθρωπο και τα άλλα πρωτεύοντα, κυρίως χιμπατζήδες και ουρακοτάγκους.

Το πείραμα είχε ως εξής. Αντί να δίνουν στο πειραματόζωα τροφή ως έπαθλο για κάποια επιτυχώς ολοκληρωμένη άσκηση, έδιναν κέρματα, τα οποία οι χιμπατζήδες σύντομα έμαθαν από πρακτική εμπειρία να ρίχνουν σε διάφορες σχισμές, ανάλογα με το τί επιθυμούσαν να λάβουν, τροφή, νερό, παιχνίδια, ζευγάρωμα.

Χώρισαν τους χιμπατζήδες σε δύο ομάδες, οι οποίες αμείβονταν με διαφορετικά ποσά, η μία με άφθονα κέρματα και η άλλη με κέρματα μόλις και μετά βίας όσα φτάνουν για νερό και τροφή. Συνέχισαν αυτή τη μορφή αμοιβής για μεγάλο διάστημα και τα συμπεράσματα που βγήκαν από αυτό το πείραμα ήταν αναπάντεχα για τους επιστήμονες που το παρακολούθησαν και κατέγραψαν τις αντιδράσεις και τις αλλαγές στην συμπεριφορά των πειραματόζωων.

Το αρχικό στάδιο, αυτό της εκμάθησης του μηχανισμού της ανταμοιβής ήταν εξίσου μπερδεμένο και για τις δύο ομάδες πιθήκων. Μόλις ξεπεράστηκε αυτό, για ένα μικρό διάστημα οι δύο ομάδες συμπεριφέρονταν σχεδόν με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή εκτελούσαν τις εντολές/ασκήσεις που υποδεικνύονταν από τους εκπαιδευτές και μετά έριχναν τα κέρματα στη σχισμή που ήθελαν.

Μετά οι άρχισαν να γίνονται φανερές κάποιες διαφοροποιήσεις στις συμπεριφορές των δύο ομάδων. Οι πίθηκοι που έπαιρναν μικρότερη αμοιβή σύντομα έμαθαν ότι αν έπαιρναν παιχνίδι ή ζευγάρωμα  με τα κέρματά τους, θα το πλήρωναν με πείνα, ωστόσο δεν ήταν λίγες οι φορές που εσκεμμένα επέλεξαν αυτά έναντι τροφής ή νερού. Μετά από κάποιο διάστημα, οι φτωχοί πίθηκοι άρχισαν να γίνονται ανήσυχοι, λόγω πείνας αλλά και λόγω έλλειψης ψυχαγωγίας και αξίζει να σημειωθεί ότι, ενώ αρχικά η φυσική κοινωνικότητα αυτών των πλασμάτων είναι αρκετά ισχυρή, πολλοί από αυτούς έγιναν βίαιοι, κυρίως γιατί τα επίπεδα στρες λόγω μειωμένης τροφής έκαμψαν την αποδοτικότητά τους: δεν μπορούσαν να εκτελέσουν σωστά τις εντολές/ασκήσεις των εκπαιδευτών, άρα ελάμβαναν ολοένα και λιγότερα κέρματα ως αμοιβή, δηλαδή λιγότερη τροφή, λιγότερο νερό και σχεδόν καθόλου παιχνίδια ή ζευγάρωμα. Η αναταραχή και οι διαμάχες για την διεκδίκηση των κερμάτων αυξήθηκαν κατακόρυφα για κάποιο διάστημα, για να επέλθει κατόπιν μία ομαδική κατάθλιψη κατά την οποία τα πειραματόζωα αρνούνταν ή αδυνατούσαν να εκτελέσουν τις εντολές ή, όταν ελάμβαναν την αμοιβή τους άφηναν αδιάφορα τα κέρματα στο πάτωμα ή άφηναν την τροφή και το νερό χωρίς να τα αγγίξουν.

Οι πίθηκοι με τα πολλά νομίσματα, από την άλλη, σημείωσαν διαφορετική πορεία. Προφανώς, έπαιρναν ότι ήθελαν σε μεγάλες ποσότητες, σχεδόν όποτε ήθελαν. Γρήγορα, όμως, παρουσιάστηκαν τα πρώτα σημεία ανίας. Πετούσαν τα τρόφιμα στο πάτωμα αντί να τα καταναλώνουν, ζητούσαν (και ελάμβαναν) παιχνίδια ή ζευγάρωμα χωρίς να τα αξιοποιούν τελικά, άφηναν τα κέρματα να χαθούν και συχνά έφταναν στο σημείο να μην εκτελούν τις εντολές/ασκήσεις των εκπαιδευτών. Έχασαν το ενδιαφέρον τους στα παιχνίδια αλλά από την άλλη οι κοινωνικές τους σχέσεις ήταν κάτι παραπάνω από ομαλές. Ήταν αρμονικές. Στο τελευταίο στάδιο του πειράματος, οι πλούσιοι πίθηκοι εκτελούσαν εντολές μόνο όταν είχαν κάποια ανάγκη.

Το πιο αξιοσημείωτο στο πείραμα αυτό ήταν το γεγονός ότι παράλληλα η ίδια τακτική εφαρμόστηκε σε ανθρώπους-εθελοντές με τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα σε, μέσες-άκρες, τα ίδια χρονοδιαγράμματα (οι στρεβλώσεις χιλιετιών πολιτισμού έχουν αφήσει εμφανή σημάδια στον ανθρώπινο ψυχισμό: η έννοια της επ' αμοιβή εργασίας ήταν άμεσα γνωστή, αλλά από την άλλη οι κοινωνικές διεργασίες ήταν πιο πολύπλοκες και πήραν περισσότερο χρόνο να εξελιχθούν). Οι επιστήμονες , μάλιστα, εξεπλάγησαν όταν μετά την αρχική συσσώρευση αποθεμάτων από τους πλούσιους ανθρώπους (και λόγω της τακτικής, εξασφαλισμένης ευζωίας) κατέληξαν στο ίδιο ακριβώς στάδιο με τους πιθήκους, να εκτελούν εντολές μόνον και μόνο όταν χρειάζονταν κάτι.

Άνθρωποι και πίθηκοι, παρά τις προφανείς διαφορές, φάνηκαν να αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο στα ίδια ερεθίσματα και κάτι παραπάνω από αυτό, έδειξαν τις ίδιες κοινωνικές συμπεριφορές βασισμένοι πάνω στις ίδιες ανάγκες και συνθήκες.

Ένα άλλο κοινό συμπέρασμα από τα δύο πειράματα, ανθρώπων και πιθήκων, ήταν ότι μετά το πέρας του πειράματος, τόσο οι άνθρωποι όσο και οι πίθηκοι διατήρησαν τις συμπεριφορές που είχαν υιοθετήσει κατά τη διάρκεια του πειράματος, την ανία ή την κατάθλιψη αντίστοιχα για χρονικό διάστημα τόσο μεγάλο ώστε να θεωρηθεί τραυματικό έως μόνιμο στοιχείο που ενσωματώθηκε στα στοιχεία του χαρακτήρα τους, ορισμένες φορές οριστικά, αμετάκλητα και δια βίου.

Η έρευνα θεωρήθηκε αιρετική και για αυτό το λόγο παρέμεινε απόρρητη για μεγάλο διάστημα, μέχρις επιβεβαιώσεως από άλλα ιδρύματα που διεξήγαγαν παρόμοια πειράματα σε Ευρώπη Ασία, Ανταρκτική και αλλού, αλλά και με άλλα πειραματόζωα που ποικίλουν από ευφυή πρωτεύοντα, δελφίνια, σκύλους, γάτες και ποντίκια μέχρι αμοιβάδες, κουνούπια και σαρδέλες. Τα ευρήματα αυτού του πειράματος έγιναν Εβραίος γνωστά όταν ένας ερευνητής, ο γνωστός Dr Don Itis κοινωνικός βιολόγος στο KSE (Kazani School of Economics) δέχθηκε να πουλήσει τα αποτελέσματα της έρευνας σε διαφημιστική εταιρεία έναντι του ποσού των έντεκα τρις. Οι δε διαφημιστές, πολύ αργά, θεώρησαν αυτή την επένδυση "πεταμένα λεφτά" γιατί όπως ισχυρίσθηκαν, "Οι άνθρωποι θέλουν σεξ, φαΐ και γυαλιστερά πράγματα. Ακόμα και η γάτα μου το ξέρει αυτό, ειδάλλως γιατί το χρυσάφι, που είναι άχρηστοκαι σε αφθονία τριγύρω, να αξίζει τόσο;"

Τελικά, οι επιστήμονες που διεξήγαγαν το συγκεκριμένο πείραμα αποφάσισαν να ακολουθήσουν μία πιο διακριτική και πιο εμπεριστατωμένη λογική στις έρευνές τους: πριν αρχίσουν αν αμφισβητούν τα αυτονόητα, να ρωτάνε πρώτα μία τυχαία γιαγιά στο δρόμο τί έχει να πεί για την ανθρώπινη φύση, για τα ζώα και τα φυτά και τί έχει να πεί για τις τελευταίες τεχνολογικές ανακαλύψεις.

Υπάρχει ζωή και χωρίς κυβέρνηση.

Το χειρότερο με την υπόθεση της κρίσης, δεν είναι ότι θυσιάζονται χρήματα αλλά το γεγονός ότι θυσιάζονται μυαλά, σαν ένα νέο ναρκωτικό των μαζών,  το οποίο μονοπωλεί την συνείδηση του πολίτη και την κατευθύνει σε μονοπάτια που ίσως είναι καλύτερο να πάνε αλλά ίσως και όχι.

Γιατί δεν μπορώ να δεχτώ ότι σε μία συζήτηση μεταξύ φίλων γνωστών ή συγγενών το 90 τοις εκατό των λέξεων θα αφορούν λογαριασμούς και κυβερνητική κριτική. Ό, τι θέμα και αν ανοίξεις, αναπόφευκτα και απαράλλαχτα καταλήγει άδοξα στα λεφτά, κι από κεί πέφτει στους πολιτικούς.

Όπως τα δελτία ειδήσεων αφορούν κατά συντριπτικό ποσοστό οικονομικές ειδήσεις, έτσι και οι κουβέντες μας είναι για τα λεφτά, εις βάρος άλλων θεμάτων στη ζωή μας. Πέντε λεπτά για τα παιδιά, άλλα πέντε λεπτά για τον καιρό και μετά σαν υπνωτισμένοι ψέλνουμε το γνωστό τροπάρι, που αποστηθίσαμε μέσα από την συλλογική μαστούρα της παρακμής.

Και, είναι λίγο-πολύ αναπόφευκτο να συμβαίνει αυτό, αφού ό,τι και να κάνεις σκοντάφτεις πάνω στην έλλειψη χρημάτων. Λες θα κάνω αυτό σαν επάγγελμα ή σαν επένδυση και σκοντάφτεις πάνω στην έλλειψη προσωπικού, πάνω στην έλλειψη χαρτιού ή μελάνης για τον εκτυπωτή, πάνω στον υπουργό που θέλει να συγκεντρώνει εξουσίες.

Από την άλλη, αυτό είναι κάτι που είχε ήδη συντελεστεί από τότε που η δανεική ευμάρεια μας είχε αποχαυνώσει σε μία κατανάλωση δίχως αντίκρυσμα, σε ένα στύλ χωρίς πρώτες ύλες και σε μία άυλη αντίληψη της εργασιακής αξίας, να παίρνει ένα μισθό το παιδί.

Ήδη, είχαμε χρόνια που δεν είχαμε τί να πούμε όταν αράζαμε στις καφετέρεις και ήδη, προτιμούσαμε τα μέρη με δυνατή μουσική για να μην φαίνεται το κενό στις πλαστικές κουβέντες μας.

Το κακό με την κρίση είναι ότι ύπουλα είχε υποσκάψει την κοινή διαλεκτική και έτσι εμείς, έχοντας ξεμάθει τη συζήτηση και τον διάλογο, πλέον παπαγαλίζουμε τις ειδήσεις, χωρίς να βλέπουμε αυτό που πραγματικά συμβαίνει γύρω μας. Κατά μία έννοια, οι αισθήσεις μας έχουν υποκατασταθεί από τα δελτία των οκτώ.

Μία ματιά τριγύρω θα μας πείσει ότι δεν είναι ακριβώς έτσι.

Ναι, μας επέβαλλαν λιτότητα γιατί δεν θέλουν να αλλάξουν το σύστημα ούτε να πιάσουν τους ημέτερους κλέφτες (και όταν λέω κλέφτες ημών, εννοώ τους δικούς μας, τους εγχώριους)  αλλά από την άλλη υπάρχει και ζωή χωρίς το κράτος.

Υπάρχει ζωή και χωρίς κυβέρνηση.

Υπάρχει και είναι εξαιρετικά εύκολο να γίνει.

Ταυτότητες παρακαλώ

Λες, ας πούμε "ιδιώτης". Τί είναι αυτός ο περίφημος ιδιώτης που αντιπαρατίθεται με τους υπόλοιπους;

Γιατί ιδιώτης είναι και ο καρχαρίας που δεν έχει πληρώσει ούτε σέντσι στα κρατικά ταμεία, εκτός από μίζες, δωροδοκίες και φακελάκια, που πήρε ευνοικές ρυθμίσεις και εκπτώσεις σε εισφορές υποτίθεται για να συνεχίσει να προσλαμβάνει κόσμο ώστε να καταπολεμάται η ανεργία (και όχι για να αυξάνεται η παραγωγή ούτε για να ενισχύεται η ελληνική επιχειρηματικότητα εντός εκτός και επι τα αυτά) με αποτέλεσμα στο τέλος ούτε να έχει ωφεληθεί το κράτος από τις εισφορές που δεν έδωσε, ούτε να έχει εξοφλήσει τις φορολογικές του εκκρεμότητες για να στηρίξει τη χώρα του ως υποδεικνύει το πατριωτικό καθήκον για το οποίο εγώ και εσύ καλούμαστε να δίνουμε τις ζωές μας, ούτε να δίνει δουλειά σε κόσμο γιατί οι κλέφτες είναι οι πρώτοι που εγκατέλλειψαν το SS Hellas και τώρα από αυτές τις μεγαλεπίβολες επιχειρήσεις δεν έχει μείνει ούτε η ανάμνηση, αλλά μόνο τα χρέη και τα άδεια ταμεία, οι απλήρωτοι που σαν φαντάσματα στοιχειώνουν τους δρόμους φωνάζοντας "δεδουλευμένα...δεδουλευμένα...".

Ιδιώτης είναι και αυτός που θα αγοράσει τα εθνικά νερά και τους λιγνίτες και στο όνομα του κέρδους θα μας καταστρέψει τη γη και θα μας πουλήσει ακριβά βρώμικο νερό. Ιδιώτης είναι αυτός που πήρε μίζες και μετά ο καραμανλάκης τον έδιωξε στα μουλωχτά πριν τον πάρουνε χαμπάρι στην ελλάδα και πάθει τίποτα το παιδί. Ναι, για τον χριστοφοράκο λέω. Κι αυτός ιδιώτης είναι.

Από την άλλη, ιδιώτης είναι και ο κάθε μικρομεσαίος που κάτι προσπάθησε να στήσει, χωρίς κανείς να του πεί τι επρόκειτο να συμβεί, που η τράπεζα του έδωσε δάνειο χωρίς να τον ενημερώσει ότι σε δύο ή τρία χρόνια υπολογίζουμε να διαλυθεί στο σύμπαν και τώρα για να μην πάει μετανάστης κάνει την ανάγκη φιλοτιμία, και ανταλλάσσει όχι χρήματα, ούτε προιόντα, αλλά χρέη και ακάλυπτες ελπίζοντας στην κατανόηση του συγχρεωμένου συμπατριώτη, γιατί από πουθενά αλλού δεν έχει να περιμένει τίποτα.

Ιδιώτης είναι και ο εργάτης που έχει πληρώσει μία ζωή εισφορές, και μάλιστα γενναίες, γιατί όταν κάποιος σου λέει "δώσε μου το ένα τρίτο ή το ένα τέταρτο του εισοδήματός σου κι εγώ θα τα προσέχω" τότε πρέπει να έχεις πολύ μεγάλη πίστη και θάρρος για να πειστείς να τα δώσεις, κι αντάλλαγμα να πάρεις σε σαράντα χρόνια κάτι αυτοκολλητάκια πάνω σε κάτι καρτελιτσες που δεν αποδεικνύουν τίποτα και τώρα τα λεφτά τα έχουν πάρει οι εξυπνάκηδες και σου λένε ότι θα πληρώσεις εννέα δισεκατομμύρια σε δύο χρόνια για να συνεχίσεις να έχεις την πολυτέλεια ενός πολυτελούς κράτους, δηλαδή ενός κράτους με πολλά τέλη και να καμαρώνεις.

Το πρώτο είδος ιδιώτη είναι που έχει τα (μαύρα) λεφτά να συναλλάσσεται με το κράτος και είναι συνυπεύθυνο για την καταστροφή, προφανώς.

Το δεύτερο είδος ιδιώτη είναι το πολυπληθέστερο και πληθυσμιακά επικρατέστερο, αποτελεί την βάση της τροφικής αλυσίδας και, όπως όλα τα είδη που βρίσκονται στην βάση της τροφικής αλυσίδας, αποτελούν θήραμα για όλους τους απο πάνω και, σύμφωνα με το νόμο της ζούγκλας, μοίρα του είναι να φαγωθεί ή να διαιωνιστεί ώστε να φαγωθούν οι απόγονοί του.

Υπό αυτή την έννοια, με βάση το νόμο της ζούγκλας, ο μόνος τρόπος να σωθεί η ελλάδα είναι να κλέψει ο καθένας ότι μπορεί.

Γιατί αυτοί που τελικά σώθηκαν από τις κρατικές ακρίδες είναι όσοι έκλεψαν. Έτσι βρήκε τα εννέα δις ο Σαμαράς, έτσι έβαλε ο μητσοτάκης όλο του το σόι στη βουλή, έτσι σπούδασαν τα παιδιά τους στο εξωτερικό κι εσένα σου λένε ότι τα ελληνικά πανεπιστήμια είναι διαμάντια γιατί αν δεν πας εσύ το παιδί σου στο πανεπιστήμιο θα αναγκαστούν να μείνουν χωρίς δουλειά σε άδεια έδρανα οι πανεπιστημιακοί που έχουν κατσικωθεί εκεί ανά τας δεκαετίας από τας κυβερνήσεις και καμώνονται ότι είναι αξιοκρατικός θεσμός. Έτσι χτίσανε βιλλάρες με τα 750 που παίρνουν από το ΙΚΑ και πάνε διακοπές τρείς φορές το χρόνο στας νήσους του κόσμου, έτσι έχουν στυλ να σε περιφρονούν γιατί φόρεσες το ίδιο ρούχο δύο μέρες.

Άλλωστε, τώρα που τα αποθέματα των περισσοτέρων έχουν εξανεμιστεί, και να ήθελε κανείς να είναι νομοταγής και τυπικός και συνεπής ως προς τις υποχρεώσεις του, δεν μπορεί, αφού με τις αμοιβές που δίνονται για τις όποιες δουλειές υπάρχουν, η έμμεση και άμεση φορολογία είναι πενταπλάσια των εισοδημάτων των πολιτών(όσων εργάζονται, χιλιαπλάσια όσων είναι άνεργοι): εκτός από την καθεαυτό παράλογη εφορία, έχουμε τον ΦΠΑ στο 1/4 της αξίας κάθε αντικείμενου που αγοράζεται ή πωλείται στην επικράτεια (και δεν επιστρέφεται ποτέ), έχουμε τέλη κυκλοφορίας που δεν γίνονται δρόμοι, έχουμε ικα και οαεε που δεν γίνονται περίθαλψη ούτε φάρμακο ούτε σύνταξη, έχουμε χαράτσι, έχουμε επιπλέον φόρο ακινήτων, έχουμε εκκαθαρίσειςκαι περαιώσεις χωρίς να περαιωθεί αυτός που περαιώθηκε άρα πληρώνει δύο φορές το ίδιο πράγμα την ίδια χρονιά, έχουμε παράβολα για κάθε μία λειτουργεία του κράτους, έχουμε νόμους επίτηδες στημένους ώστε να μην εφαρμόζονται για να εισπράττονται πρόστιμα όποτε του καπνίσει του κάθε επηρμένου.

Σε όλη αυτή την υπόθεση, καταλυτικός παράγων είναι το κράτος, διότι αυτό είναι που συναλλάσσεται με τους μεγαλο-καταχραστές, το κράτος είναι που προστατεύει μερικούς για να του παρέχουν πληροφορίες και "υπηρεσίες", το κράτος είναι που μαζεύει τις εισφορές των πολιτών για να τις δίνει στους συμμορίτες του, το κράτος είναι που αν δεν κλέψει, αν δεν χρηματιστεί ή αν δεν κάνει τα στραβά μάτια , τότε θα μπορεί να έχει κύρος να επιβάλλει το οτιδήποτε.

Έτσι, νομοτελειακά, αναγκάζεσαι να παρακάμψεις το κράτος, εφόσον αυτό αρνείται να δεχτεί τον ταπεινό οβολό σου παρά μόνο σου λέει "Είμαι ακριβότερος" και σου κλείνει την πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά.

Αυτή τη στιγμή, είμαστε περισσότεροι.

Είμαστε τόσοι, που και μόνο ανταλλάσσοντας προιόντα ή χαρίζοντας ο ένας στον άλλον χρέη, μπορούμε να επικρατήσουμε έναντι ενός κράτους που τρώει τα παιδιά του. Είμαστε τόσοι, που και μόνο μην προσερχόμενοι στα σημεία ελέγχου τις προκαθορισμένες ημερομηνίες μπορούμε να προκαλέσουμε χάος, και το κάναμε ήδη. Είμαστε τόσοι, που όποιος είναι δημόσιος υπάλληλος να μην μπορεί να κυκλοφορήσει στο δρόμο.

Εϊμαστε τόσοι, που καμμία αστυνομική δύναμη δεν μπορεί να μας επιβλέψει πλήρως και καμμία φυλακή δεν μας χωράει.

Είμαστε τόσοι, που αν βάλουμε από ένα ευρώ, σώζουμε μία οικογένεια και μία μοίρα την ημέρα, χωρίς να ρωτήσουμε κανέναν.

Δεν χρειαζόμαστε το κράτος.

Χρειαζόμαστε το έθνος.

Έναντι ισοδύναμων

         Αντίθετα με την εντύπωση που έχουν για εμένα ο άμπαν, ο αδερφός μου, η δήμητρα και οι άλλοι, για εμένα το ιδανικό δεν είναι να φτωχύνει κανείς: ούτε οι δυ, ούτε οι γιατροί, ούτε οι πολιτικοί, ούτε οι δικηγόροι, κοκ.
         Αυτό που τσαμπουνάω τα τελευταία τέσσερα χρόνια που βρίσκομαι στο βλογάκι μονίμως κι απαράλλαχτα, είναι να γίνονται σωστά οι δουλειές. Αυτό, για κάποιον λόγο εξοργίζει πολλούς.
         Ο λόγος που εξοργίζονται είναι ίσως ότι θεωρούν ότι οι ίδιοι κάνουν σωστά τη δουλειά τους και πιθανόν να έχουν και δίκιο κάποιοι από αυτούς.
        Ωστόσο, μέσα σε ένα σύστημα που είναι σκάρτο, όσο καλός και αν είσαι, το να κάνεις σωστά τη δουλειά σου είναι κακό, υπό την έννοια ότι αν το σύστημα είναι στημένο ώστε να συγκεντρώνεται ισχύς και χρήμα σε ολίγους, τότε το να κάνεις καλά τη δουλειά σου αποτελεί κοινωνικό έγκλημα, ενώ αν δεν την κάνεις καλά επιδεινώνεις τα πράγματα γιατί δυσχεραίνεις την κατάσταση για όλους: οι ολίγοι χτυπούν πιο ανελέητα τους πολλούς θεωρώντας ότι έπεσαν οι δουλειές και τα έσοδα. Όπως έλεγα και στη Δήμητρα, κανείς δεν πρέπει να επιδιώκει να διοριστεί στο Δημόσιο, όχι τώρα που πληρώνει τρείς κι εξήντα, αλλά από τότε που άρχισε το μεγάλο φαγοπότι.
        Και τώρα, τη στιγμή που οι ολίγοι στραγγαλίζουν τους πολλούς, αναρωτιέται κανείς πόσο δύσκολο είναι να αλλάξει μία συνήθεια...
         Το τί θα έπρεπε να γίνει το γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά, και ο Σαμαράς όχι μόνο δεν το κάνει, αλλά βρίσκει και τους πιο  εξωφρενικούς τρόπους να το αποφύγει, σε σημείο να σκέφτεται ο απελπισμένος έλλην, έλα μέρκελ να μας σώσεις, γιατί δε λένε να καταλάβουν δύο απλές αλήθειες.
         Αυτό που θέλω, το λοιπόν, είναι να γίνονται σωστά οι δουλειές, αντί να κάθονται οι άνθρωποι από τη μία μεριά άνεργοι, από την άλλη τα εργοστάσια κλειστά και τα χωράφια αδούλευτα, κι ο ένας να κλέβει από τον άλλον για να ζήσει.
         Πρώτον (Αντώνη σε εσένα μιλάω!) άρση της βουλευτικής ασυλίας, νόμος που να απαγορεύει συγγενείς οποιουδήποτε βαθμού να διαδέχονται ο ένας τον άλλον ή να συνυπάρχουν σε όλα τα πολιτικά αξιώματα, αναδρομική άρση παραγραφών για πολιτικούς και επιχειρηματίες από το 1970 και μετά, άνοιγμα και δήμευση λογαριασμών όχι μόνο σε Ελβετία αλλά και στους άλλους προορισμούς που πρόλαβαν να τα κρύψουν οι κατεργάρηδες, με επιστροφή στα δημόσια ταμεία των ποσών αυτών.
         Αυτά, όσον αφορά τις ήδη διαπραχθείσες παρανομίες, ώστε να δικαιωθεί ο μαλάκας φορολογούμενος, που πληρώνει εισφορές επί μισό αιώνα και τώρα ούτε σύνταξη ούτε περίθαλψη ούτε φάρμακο, κι όλα τα ξανα-πληρώνει αντί να αγοράζει φαΐ να ζήσει.
        Τώρα, όσον αφορά τη συστημική δικαιοσύνη, δηλαδή εκείνη που θα αποτρέψει τέτοια φαινόμενα στο μέλλον, είναι πιο δύσκολη να επιτευχθεί, διότι όλοι κλέβουν. Θα πεταχτούν τώρα μερικοί έξυπνοι να πουν ότι "εγώ δεν κλέβω και πρόσεχε πως μιλάς" αλλά μόνο εν μέρει έχουν δίκιο διότι το συστημα είναι τόσο ατελές και διάτρητο που αν βγάζεις το μήνα, τότε είσαι παράνομος, ενώ ο τσίφτης επιχειρηματίας και άξιος δημόσιος λειτουργός είναι εκείνοι που τηρούν κατά γράμμα τους εξευτελισμένους και ανήθικους αυτούς νόμους.
         Αν για παράδειγμα η δουλειά σου είναι να υπογράφεις πιστοποιητικά, το σύστημα δε σου παρέχει τη δυνατότητα να ελέγξεις τί υπογράφεις, άρα αναγκαστικά θα δώσεις το πιστοποιητικό χωρίς να βεβαιωθείς για την ισχύ, εγκυρότητα και αξιοπιστία του, κι έτσι έχουμε ένα σωρό πιστοποιητικά στις δημόσιες κατακόμβες, που αν ελεγχθούν, θα βγάλουν όλον τον πληθυσμό παράνομο με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Συνεπώς, εσύ κάνεις καλά τη δουλειά σου, η δουλειά σου όμως είναι κακή, γιατί το αποτέλεσμα είναι να πληρώνεσαι για να δίνεις πιστοποιητικά σα να έχεις ελέγξει, αλλά το πιστοποιητικό αυτό είναι ένα κουρελόχαρτο, διότι δεν αντιστοιχεί σε πραγματικό έλεγχο. Πληρώθηκες τζάμπα, σα να λέμε, ακόμα κι αν είσαι ο Στήβεν Χώκιν και παίζεις τας επιστήμας εις τους δακτύλους σου. Και όλα αυτά, είναι νόμιμα.
        Πως να έχεις κύρος μετά, και πως να απαιτήσεις σεβασμό;
        Ο σεβασμός δεν απαιτείται, όπως κάποτε μου είπες περιπαιχτικά, Έρωτα, αλλά εμπνέεται. Το ξέρω το είχε πεί άλλος πιο έξυπνος από εσένα και πολύ νωρίτερα, αλλά ισχύει και είναι σωστό. Για να σε σέβονται πρέπει να το αξίζεις και το αξίζεις μόνο όταν είσαι σωστός. Και είσαι σωστός μόνο όταν κάνεις σωστά πράγματα. Πρέπει, μέσα στο μέτρο του δυνατού, να είναι σωστοί οι άρχοντες, ώστε το ίδιο να εμπνέονται να πράξουν και οι υποτελείς, υπήκοοι, πολίτες, όπως θες πές τους.
        Άρα, πρέπει το σύστημα να συμπεριλαμβάνει τέτοιες δικλείδες, ώστε αφενός να είναι δύσκολο να παρανομήσει κανείς ανεξαρτήτως αξιώματος, και, αφετέρου, να καθιστά εύκολο τον εντοπισμό και την τιμωρία των παρανομιών αφού έχουν διαπραχθεί. Σε αυτή την κατεύθυνση, έχει πολλή δουλειά ο νομοθέτης, γιατί είναι πολλοί οι τρόποι και πολλοί οι τομείς που παρέχουν δυνατότητα εύκολου πλουτισμού, και από την άλλη, πολλοί νόμοι είναι ειδικά σχεδιασμένοι ώστε να προστατεύουν τους θεσμικούς κλέφτες. Όσο μεγαλύτερος ο κλέφτης, τόσο καλύτερα προστατευμένος είναι από τους νόμους. Μάθαμε από τις εφημερίδες, πχ, ότι ΔΕΝ είναι παράνομο να κάνεις δώρα σε διάφορους αξιωματούχους, ούτε να χρεώνεις πανάκριβα ξενοδοχεία και γεύματα στο κράτος. Αυτό πρέπει να αλλάξει, προφανώς, διότι με τις αμοιβές που παίρνουν, σίγουρα διαθέτουν την επιφάνεια να κεράσουν ένα κρασί τους φίλους τους ενόσω πουλάνε κομματάκια Ελλάδας ο ένας στον άλλον στο μπράντς.
        Σε αυτή την κατεύθυνση, λοιπόν, στην νομιμοποίηση ή έστω ηθικοποίηση των νόμων, θα άρχιζα με τον τρόπο διορισμού των δημόσιων λειτουργών σε κάθε βαθμίδα, από τον απλό ταμία στο γκισέ μέχρι τους γραμματείς στα υπουργεία και τους διευθυντές κάθε οργανισμού. Με εξετάσεις, οι οποίες θα περιλαμβάνουν εξέταση γνώσεων των διατάξεων και των νόμων, με μηδενικό περιθώριο λάθους, όπως στις εξετάσεις οδήγησης, ώστε όταν έρθουν τα δύσκολα να μη σου πεί "Δεν είμαι εγώ αρμόδιος" αλλά να ξέρει τι να κάνει και να το κάνει. Επανάληψη εξετάσεων, με σκοπό την αξιολόγηση, κάθε πέντε χρόνια και άρση της μονιμότητας ώστε να έχει νόημα η αξιολόγηση: άμα είναι να τον αφήσεις στη θέση του, τότε για ποιό λόγο να μπείς στον κόπο να τον αξιολογήσεις; Ε;
       Μετά, κατάργηση του έντυπου της υπεύθυνης δήλωσης, διότι "Δηλώνω υπεύθυνα" σημαίνει ότι κανείς δεν με ελέγχει και όταν κανείς δεν με ελέγχει τότε φυσικό είναι να κάνω ότι μου καπνίσει. Οι υπεύθυνες δηλώσεις είναι το πιο άστοχο και το πιό παράλογο έντυπο του ελληνικού δημόσιου. Τί σημαίνει "δηλώνω υπεύθυνα; Να πας να ελέγξεις, να διασταυρώσεις, κύριος!
      Μετά, για να σιγουρευτούμε ότι οι δημόσιοι λειτουργοί είναι άξιοι, να προσλαμβάνονται μόνο εφόσον έχουν προϋπηρεσία στον ιδιωτικό τομέα, ώστε να γνωρίζουν τι εστί μεροδούλι-μεροφάι, το γιαπί το πηλοφόρι το μυστρί, και να μην το παίζουν έξυπνοι εκ του ασφαλούς, αλλά το κυριότερο, επειδή οι οι δημόσιοι λειτουργοί έχουν τη δυνατότητα και την ευθύνη για να αλλάζουν ζωές, να ξέρουν τί συνθήκες επικρατούν και τί σημαίνει η κάθε απόφαση σε πραγματικές συνθήκες, τί σημαίνει μείωση ή αύξηση ωραρίου, μισθού ή φόρου και να μην παίρνουν ελαφρά τη καρδία αποφάσεις που αφορούν λαούς. Τουλάχιστον δύο-τρία χρόνια προϋπηρεσία στον ιδιωτικό τομέα, έτσι για να ξέρουμε τι λέμε και τί κάνουμε, αλλά και να εκτιμούμε τα κεκτημένα αντί να ρουφάμε καφεδάκι στο γραφείο και να λέμε "κουράστηκα πάλι σήμερα, μου ζητήσαν πολλές αιτήσεις".
        Αλλαγή διευθυντών όχι μόνο με προαγωγή ή συνταξιοδότηση, αλλά με τακτική αξιολόγηση και έλεγχο: κανείς δια βίου. Να υποβιβάζονται και να απολύονται όσοι δεν περνούν. Οι αξιωματούχοι του δημοσίου θα πρέπει να ελέγχονται τόσο για την ποιότητα της δουλειάς τους, όσο και για την εντιμότητά τους. Στον ιδιωτικό τομέα αυτό θα γινόταν αυτόματα, μιας και ένας ανέντιμος ή ανεπαρκής συνεργάτης θα μείωνε τα έσοδα. Αυτό μπορείς να το χρησιμοποιήσεις σε ότι αφορά την εντιμότητα, αλλά για την ποιότητα της δουλειάς κάποιου είναι δύσκολο να αποφανθεί κανείς, οπότε για να ελέγξεις την ποιότητα θα πρέπει να ελέγξεις το αποτέλεσμα της δουλειάς του. Είναι πολεοδομία; Ελέγχεις τα σπίτια που αδειοδότησε. Είναι σχολείο; Ελέγχεις το επίπεδο των μαθητών. Είναι Σκουπιδιάρης; Κάνεις μία βόλτα στους δρόμους. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει, χρειάζεσαι ελεγκτές οι οποίοι να εναλλάσσονται ανά περιοχή και χρονικά διαστήματα, ώστε να αποφευχθεί η γνωριμία και συναλλαγή. Αν είναι ένας ο ελεγκτής, τότε μπορείς να τον έχεις στην "μισθοδοσία". Αν είναι πολλοί θα κοστίζουν περισσότερο και σίγουρα κάποιος κάπου θα μιλήσει: δεν μπορείς να τους δωροδοκήσεις ΟΛΟΥΣ!
         Περιορισμός της θερινής άδειας των δημόσιων εκπαιδευτικών σε τέσσερις εβδομάδες. Δεν έχω κανένα άχτι, αλλά η δουλειά και η προετοιμασία για την επόμενη σχολική χρονιά είναι ζωτικής σημασίας για τα σχολεία, και στη διάρκεια τους σχολικού έτους απλά είναι σχεδόν αδύνατον να πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο. Δεν θα γίνονται μαθήματα, αλλά θα φροντίζουν την γραφειοκρατία, θα κάνουν τις μελέτες τους, τις συνελεύσεις τους, τις εκλογές τους, τα σχεδιαγράμματά τους, τα προγράμματα διδασκαλίας, τις ασκήσεις, τα πλάνα, τα βιβλία, κοκ, ώστε το μάθημα να ξεκινά την πρώτη μέρα τους έτους και όχι αυτό το χάλι, να αρχίζει η πραγματική διδασκαλία με καθυστέρηση δέκα ημερών, τουλάχιστον, και μετά να σου λένε ότι σήμερα έχουμε συνέλευση και το παιδί βάλε το στην τσέπη όταν πας για δουλειά και χρειάζεται βοήθεια στο σπίτι γιατί δε βγάλαμε την ύλη.

        Αντικατάσταση του επιδόματος ανεργίας με δάνειο επιχειρηματικότητας, κυρίως σε ότι αφορά πράσινες τεχνολογίες που είναι και της μόδας, πρωτογενή παραγωγή, πρώτες ύλες και ενέργεια. Κανείς δεν πληρώνεται όσο κάθεται. Εννοείται ότι οι αποζημιώσεις απόλυσης θα πρέπει να παραμείνουν στα προ κρίσης επίπεδα και οι εργασιακές σχέσεις να μην είναι ελαστικές αλλά σκληρότατες, από την άλλη οι έλεγχοι θα πρέπει να είναι και αυτοί αυστηροί, ώστε να μην κλέβουν όλοι μαζί το κράτος και μετά να λέμε που πήγε η παραγωγικότητα.
        Τα δάνεια αυτά, θα πρέπει να δίνονται βάσει κριτηρίων. Πιχί, σε μία περιοχή μπορεί να είναι παραγωγικό να κάνεις ανακύκλωση ή καλλιέργεια βαμβακιού ενώ σε άλλη να βάλεις ηλιακούς συλλέκτες ή να εξορύσσεις κιμωλία. Σε καμμία περίπτωση δεν είναι παραγωγικό να ανοίξεις άλλη μία μπουτίκ, ή άλλη μία καφετέρια ή τυροπιτάδικο ή άλλο ένα περίπτερο. Επίσης, τα δάνεια αυτά δεν θα δίνονται σε εισοδήματα ανώτερα των 15.000 ετησίως, διότι έτσι αρχίζει η ρεμούλα. Αν τα δάνεια τα δώσεις σε φτωχούς, τότε σίγουρα θα δουλέψει για τα ξεπληρώσει, ενώ αν τα δώσεις στους εύπορους, τότε σίγουρα θα τα βάλει στην άκρη για πάει διακοπές, γιατί δεν θα έχει ανάγκη να τα δουλέψει για να πληρώσει τη δόση.
        Καμμία διευκόλυνση στις εισφορές, αλλά από την άλλη μεριά μείωσή τους. Κανένας επιχειρηματίας να μην έχει αναβολές, και εκπτώσεις που οδηγούν στις γνωστές κομπίνες, αλλά από την άλλη να είναι οι εισφορές τέτοιες που να τις αντέχει η κάθε επιχείρηση, γιατί αν ο οποιοσδήποτε έχει να διαλέξει ανάμεσα στο να ταΐσει τα παιδιά του ή να τα δώσει στο ίκα, θα διαλέξει το το πρώτο. Και πάλι, οι αυστηροί έλεγχοι σε μεγάλους και μικρούς, είναι ζωτικής σημασίας, γιατί κανείς δεν πληρώνει εθελοντικά την εφορία.
        Μείωση έμμεσης και άμεσης φορολογίας στα ελληνικά προϊόντα. Αν, φερ'ειπείν, το φιπιά στην ελληνική ντομάτα είναι μικρότερο από εκείνο της εισαγόμενης, τότε ο Έλλην αγρότης έχει έναν λόγο να μείνει στο χωράφι να παράγει για την Ελλάδα αντί να πάρει των ομματιών του και να πάει σκαφτιάς στη Γερμανία ή την Αυστραλία, και να δίνει εκεί την υπεραξία του. Επίσης, ο Έλλην επιχειρηματίας έχει ένα λόγο να μείνει στην Ελλάδα αντί να δίνει λεφτά στις βαλκάνιες μπανανίες, κι εμείς να μένουμε με το δημόσιο στο χέρι.
       Έλεγχος και αξιολόγηση όλων των καταλυμάτων και εστιατορίων, από το τελευταίο κοτέτσι στα Ντούβγενα, μέχρι το Χίλτον. Επανέλεγχος και επαναξιολόγηση ανά διετία από την έναρξη λειτουργείας, ώστε να εναλλάσσονται τα ελεγχόμενα καταλύματα και να μην πνίγονται στη δουλειά οι ελεγκτές. Κλείσιμο των χειρίστων μέχρις επανελέγχου και συμμορφώσεως: όχι πρόστιμο, διότι ο παραβάτης θα πληρώσει το πρόστιμο και θα συνεχίσει να παρέχει τις ίδιες ελεεινές υπηρεσίες, δυσφημίζοντας τον κλάδο. Αφού δεν γίνεται να δουλεύουν όλοι, τότε ας μείνουν οι πραγματικά καλύτεροι. Πρόστιμα σε υγειονομικές παραβάσεις, αλλαγή κατηγορίας όπου είναι αναντίστοιχη με τις προδιαγραφές, ακόμα και γκρέμισμα παράνομων κτισμάτων σε καταπατημένα, σε δάση, σε παραλίες και γενικά, να μπεί μία τάξη σε αυτό το αντι-περιβαλλοντικό πάρτυ, που πλέον δε φέρνει ούτε καν αλητο-τουρίστες. Στην Πάργα, η θάλασσα από σμαραγδένια και απαστράπτουσα, κατάντησε να μυρίζει σαν τουαλέτα και αυτό δεν μπορεί να κοστίζει πολύ, αλλά λίγο. Το τουριστικό προϊόν, εκτός από προώθηση, χρειάζεται επειγόντως και μία αναβάθμιση, γιατί πολύ τζάμπα μάγκες το παίζουμε και μας πήραν χαμπάρι. Κατάργηση υψηλής σεζόν, ώστε να ξανα βρεθεί το ενδιαφέρον σε όλη τη χρονιά, καθορισμός τιμών ανά αριθμό αστεριών και τήρηση αυτού, ώστε να μην έρχεται ο πελάτης και να πληρώνει 150 ευρώ μία κατσαριδότρυπα στη Σκλίβανη απλά και μόνο επειδή είναι Αύγουστος.
       Τερματισμός προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού. Καλό θα ήταν, αλλά είναι ακόμα κάτι που έχει πολλές τρύπες και είναι αδύνατον να το ελέξγεις χωρίς να θίξεις "άμαχο" πληθυσμό. Περισσότερο μπελλάς παρά ώφελος, αν το σκεφτείς σε κοινωνικό και οικονομικό βάθος. Οι ιδιοκτήτες καταλυμάτων που βασίζονται σε αυτό είναι στην ουσία κρατικοδίαιτοι και εμείς θέλουμε υγιείς επιχειρήσεις που να έχουν τσαγανό, όχι επιχειρηματικά ανάπηρους που δίχως τις πανάκριβες  κρατικές "πατερίτσες" να βαραίνουν τους υπόλοιπους. Αν δεν έχεις δουλειά, τότε κάνε κάτι άλλο αντί να περιμένεις το κράτος να σε συντηρήσει και οι εισφορές των εργαζόμενων να γίνονται τζατζίκι.
       Τέλος, οι ελεγκτές των ελεγκτών.
 Αυτό το ζήτημα με απασχόλησε πολύ και δεν βλέπω άλλη λύση εκτός από την εξής: σε κάθε υπηρεσία (εφορία, πολεοδομία, στρατός, κοκ) για να αποφύγουμε την γνωριμία και συναλλαγή, θα πρέπει να μην υπάρχει ένας μόνιμος ελεγκτής αλλά πολλοί που να εναλλάσσονται και να ελέγχουν περιοχές διαφορετικές από αυτές της καταγωγής ή μόνιμης κατοικίας τους. Με αυτό τον τρόπο, ο ελεγκτής από την Πρέβεζα, φέτος θα δουλέψει στην Αργολίδα, του χρόνου στη Δράμα και του παραχρόνου στον Πειραιά, κοκ. Οι ελεγκτές δεν θα είναι επαγγελματίες αλλά καθε χρόνο θα επιλέγονται με κλήρωση από τον αρμόδιο τομέα, πιχι, ένας πολεοδόμος από την Πρέβεζα, αντί να κάτσει στο γραφείο, αυτό το τρίμηνο θα πάει να κοιτάξει μία-μία τις οικοδομές στο Κατάκωλο, απροειδοποίητα. Η υπηρεσία θα καταγράφεται και όταν τα κτίρια καταρρέουν λόγω ελλιπούς ελέγχου, ο υπάλληλος θα τιμωρείται με πρόστιμα ή απόλυση ή υποβιβασμό, ανάλογα με το μέγεθος της ανεπάρκειας. Ο δωροδόκος ιδιώτης δεν θα παίρνει τίποτα και θα μένει με το ερείπιο στα χέρια. Σε περίπτωση που ο επόμενος ελεγκτής διαπιστώσει παρατυπία προηγούμενου συνάδελφου, θα παίρνει μπόνους το μισθό του προηγούμενου. Πάνω από ορισμένο αριθμό διαπιστωμένων παραβάσεων θα παίρνει επίσης μπόνους.
      Ουφ, τα είπα και ξεθύμανα....
    
       
              
    
      

Το αφεντικό τρελάθηκα

      Ρωτάς τί άλλες λύσεις υπάρχουν.
Εκ του προχείρου, θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι το ζήτημα δεν είναι οικονομικό αλλά πολιτικό-θεσμικό, πολιτιστικό πες το αν θες, έχει σχέση με το πως κάνουμε μπίζνεςς εδώ στο  Κομπιναδιστάν. Και η κομπίνα καλή είναι δε λέω, αλλά δεν μπορείς να είσαι χαζός και κομπιναδόρος, διότι τότε είσαι απλά ένας ακόμα ανίδεος κλεφτοκοτάς, αντί να πλουτίσεις εις τον αιώνα τον άπαντα να φας την κότα και τελείωσε.

     Δε λέω ότι είμαι πιο έξυπνη από τον στουρνάρι, αλλά μέσα στην επικράτεια αυτή τη στιγμή υπάρχουν ας πούμε δέκα χιλιάδες παράνομοι μετανάστες, ναι; Πολλοί περισσότεροι θα μου πείς εσύ, ας υποθέσουμε το ελάχιστο θα σου πω εγώ. Τους τσακώνεις και αντί να τους βάλεις στα "Κέντρα φιλοξενίας" που αν τα έβλεπε ο Ξένιος Ζευς θα έριχνε αστροπελέκι, αντί λοιπόν να τους έχεις εκεί na τρώνε τζάμπα, τους βγάζεις από μία προσωρινή άδεια, για όσο σε βολεύει, τους δίνεις και ένα ελάχιστο μισθουλάκο, σαν αυτό που όρισες για τους ιδιωτικούς υπάλληλους, και τους στέλνεις στα νησάκια που επιθυμείς να εκμεταλλευτείς, να χτίσουνε μαρίνες, λιμάνια, να στρώσουνε δρόμους και να προχωρήσουνε τα έργα.
       Επίσης, αντί να χτίσεις "Κέντρα" με το μισθουλάκο που θα τους δίνεις γι ανα έρχονται κάθε μήνα στο ίδιο σημείο να τους ελέγχεις και να ξέρεις που είναι και τί κάνουν αντί να τους έχεις να μοιράζουν μιζέρια στις πόλεις, θα κάνεις συμβάσεις με τους ιδιοκτήτες ξενοίκιαστων σπιτιών, που είναι και κάμποσοι, να κινηθεί λίγο η αγορά, να δεί λίγο χαρτζηλίκι και ο έλλην που τον έχεις ταράξει στα χαράτσια και το  ΕΣΠΑ το τραγανίζουν τα τρωκτικά στα μουλωχτά... Μετά το πέρας της εργασίας τους, τους κάνεις πακετάκι και τους στέλνεις σπίτι τους, με τις ευλογίες και τις οικονομίες που ίσως επιτρέψεις να έχουν κάνει, ή εναλλακτικά τους ξαναχρησιμοποιείς σε άλλα έργα.
      Δεν θες να βάλεις αλλοδαπά; Φοβάσαι μη σε πουν ρατσιστή ή ότι ευνοείς τους ξένους; Πάρε όσους βρίσκονται στη μπουζού για χρέη, ή όσους έχουν οφειλές αλλά όχι νόμιμη εργασία (λουκέτα και χρεωκοπίες να φαν και οι όρνιθες) και βάλε αυτούς να ξεπληρώσουν ο καθένας το χρέος του με κοινωφελή εργασία. Και αυτοί θα ξαλαφρώσουν από τα χρέη για να σε ξανα-ψηφίσουν γενεές δεκατέσσερις, και θα κάνεις μία λογιστική τακτοποίηση που θα σε βολέψει  στους προϋπολογισμούς όσο τίποτα άλλο, και θα μείνουν στην Ελλάδα τα λιμάνια και οι  μαρίνες να μένει το χρήμα στην Ελλάδα αντί να το παίρνει ο Τούρκος στην Τουρκία ή ο Αμερικάνος στην Αμερική, και μετά να μας το δανείζει σε εμάς τους ίδιους που μοχθήσαμε να το παράξουμε,με τόκο οκτακόσιες χιλιάδες τα εκατό, το ίδιο χρέος να το ξαναπληρώνουμε ξανά και ξανά. Και, το σημαντικότερο, με λυμένα τα χέρια από τις οφειλές, μπορεί πλέον ο Έλλην να ανασάνει πάλι, να δεί πως θα προχωρήσει παρακάτω, να γίνει παραγωγικός και κερδοφόρος, αντί να ζεί με επιδόματα, κομπίνες και ελεημοσύνες.
    Όλα αυτά βέβαια στην περίπτωση που δεν έχουμε προδότες στην ηγεσία, να ξεπουλάνε εθνική κυριαρχία για να μη στεναχωρήσουν την πελατεία τους.

Ο συμβολισμός

Ας κάνουμε άλλους, πραγματικούς ολυμπιακούς.

Χωρίς χρηματικά έπαθλα ούτε χρυσά και ασημένια, χωρίς επαγγελματίες, ώστε να μη συμφέρει τους εμπόρους να τους σφετεριστούν προς ώφελός τους.

Μόνο ένας κότινος, φτηνός και φθαρτός.
Ας κάνουμε νέους Ολυμπιακούς, δικούς μας κι ας αφήσουμε την εμποροπανήγυρη στους ζήτουλες της τηλεθέασης.

Κουβέντα να γίνεται...

• Το χρήμα δεν έχει πατρίδα. Έχει όμως προέλευση και αυτό είναι μέσα από τη γή υπό τη μορφή πρώτων, ακατέργαστων υλών, τρόφιμα, χαρτί, ορυκτά, κοκ, αλλά και υπό τη μορφή ενέργειας. Επίσης οι ίδιοι οι άνθρωποι αποτελούμε "πόρους" αφού η εργασία μας τα κάνει όλα αυτά δυνατά.
  Για να παράγεις λεφτά χρειάζεσαι πρώτες ύλες, ενέργεια και άνθρωπους.
• Οι άνθρωποι για να δουλέψουν χρειάζονται πρώτες ύλες και ενέργεια, η ενέργεια για να παραχθεί χρειάζεται άνθρωπους και πρώτες ύλες, οι πρώτες ύλες χρειάζονται ενέργεια και άνθρωπους για να παραχθούν.Κάπως απλοϊκό αλλά μέσες άκρες έτσι είναι.
• Αφαιρώντας το χρήμα από τον κύκλο αυτό, θεωρητικά θα μπορούσε το σύστημα να συνεχίσει να λειτουργεί σα να μην έγινε τίποτα, αλλά η πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων και δυναμικών μας λέει ότι αυτό θα είχε τρομερές συνέπειες, αφού σαν κοινωνία επιθυμούμε επιπλέον αγαθά όπως μόρφωση, επικοινωνία, δημόσια υγεία, τέχνη και θεσμούς, αγαθά που δεν έχουν επιστροφή στο σύστημα, δλδ δεν παράγουν ούτε ενέργεια, ούτε πρώτες ύλες, ούτε άνθρωπους, αντιθέτως μάλιστα είναι, με κάθε έννοια του όρου, πανάκριβα.
  
• Σε απλή ελληνική, αυτό σημαίνει ότι ο φωτογράφος, ο νοσηλευτής και πτυχιούχος κοινωνιολογίας ή φιλοσοφικής δεν αξίζουν τα λεφτά τους, αφού με τη δουλειά τους όχι μόνο δεν παράγουν τιποτα το υλικό, αλλά καταναλώνουν και τους πόρους με μεγάλη ταχύτητα. Ξέρετε πόσο χαρτί χρειάζεται για τα συγγράμματα ενός και μόνο διδακτικού έτους σε σχολή φιλοσοφίας στην Ολλανδία, ή οπουδήποτε, σε τελευταία ανάλυση; Ή σε ένα υπουργείο; Ξέρετε πόσο πετρέλαιο χρειάζεται για την κατασκευή φωτογραφικού φιλμ, μηχανών και τρίποδων ή προβολέων;
• Άρα, για να έχουμε αυτά τα κοινωνικά αγαθά, δεν υπάρχει άλλος τρόπος από το να αφαιρέσουμε από τον κύκλο της παραγωγής ένα κάποιο "περίσσευμα" και να το επενδύσουμε σε αυτούς τους τομείς.
• Ωστόσο, για να κάνουν την απόσβεσή τους αυτοί οι τομείς, για να αξίζει να συντηρούνται από το πολύτιμο περίσσευμά μας, είναι απολύτως απαραίτητο να επιστρέφουν στο σύστημα, όχι λεφτά ενέργεια ή πόρους, αφού όπως είπαμε δεν είναι παραγωγικοί υπό αυτή την έννοια, αλλά καλές υπηρεσίες στον τομέα του ο καθένας. Καλή νοσηλεία αν είσαι νοσηλευτής, καλή διδασκαλία αν είσαι δάσκαλος, καλή υγεία αν είσαι γιατρός, καλή έρευνα αν είσαι επιστήμονας, καλή ψυχολογία αν είσαι ψυχολόγος, καλή διακυβέρνηση αν είσαι πολιτικός.
• Αυτή η απλή αλήθεια, σημαίνει κάτι ακόμα: είναι αδύνατον να υπάρχουν περισσότεροι "μη-παραγωγικοί" κλάδοι, για τον απλούστατο λόγο ότι κάποιος πρέπει να δουλεύει στη γή ώστε να παράγονται τα πρωτεύοντα αγαθά, πρώτες ύλες, ενέργεια και άνθρωποι.
• Και να το σφάλμα του χρεωδανειακού μοντέλου: αυτά ακριβώς που είναι ζωτικής σημασίας για το σύστημα, είναι ασύμφορα. Και πιο ασύμφορο από όλα, το να κάνεις παιδιά.
• Ποιός άνθρωπος, με σώας τας φρένας, θα επέλεγε οικοιοθελώς να γίνει μεταλλωρύχος, αγρότης ή ψαράς, αν είχε την επιλογή; Κανείς φυσικά.
• Κορόιδο είσαι, να τρώς στη μάπα κάθε κακουχία, μέρα μπαίνει-μέρα βγαίνει, να έχεις τα στοιχεία της φύσης να σου καταστρέφουν την παραγωγή, να σε ξεζουμίζουν οι τράπεζες και να πληρώνεσαι λιγότερο κι από ζήτουλας;
• Όχι βέβαια!
• Όποιος μπορεί, προτιμά  να γίνει κάτι με "υπόληψη", κάτι από όλα αυτά που είναι άνετα και καλοπληρωμένα.
• Είναι πιο συμφέρον και εύκολο να είσαι καλλιτέχνης σερβιτόρος, χαμάλης στην  Ευρώπη, παρά να παράγεις πόρους στη Νότια αμερική ή Ασία, ή στην Ελλάδα, οπωσδήποτε.
• Ένας κακός άνθρωπος θα ερμήνευε αυτό το γεγονός, αυτάρεσκα, σαν μία ακόμη υπενθύμιση ότι δεν μπορούν όλοι να είναι ακαδημαικοί, γιατί δεν είμαστε όλοι ίδιοι και αυτό θα είναι κατά το ήμισι αλήθεια: δεν μπορούμε να είμαστε όλοι ακαδημαικοί γιατί δεν το σηκώνει το σύστημα, άρα πρέπει οι καλύτεροι και καταλληλότεροι να φτάνουν σε αυτό το επίπεδο, αν θέλουμε να γίνονται καλά και σωστά οι δουλειές.
• Η άλλη μισή αλήθεια έχει δύο σκέλη: α)πως ορίζουμε την "καλή και σωστή δουλειά" και β) ποιοί είναι οι καταλληλότεροι και καλύτεροι.
• Γιατί το να βαφτίζεις τον εαυτό σου "ελίτ" και με αυτο το πρόσχημα να τρώς σε πεντάστερα ξενοδοχεία που για το ηλεκτρικό των πολυελαίων τους και μόνο πρέπει να δουλεύουν χίλιοι άνθρωποι για μία εβδομάδα, τότε δεν είσαι cost effective, ούτε μπορεί το σύστημα να συντηρήσει για πολύ, εκ των πραγμάτων.
• Η ελίτ, για να κερδίσει το ψωμί της, πρέπει να επιστρέφει στον κόσμο, στον αγρότη, στον μεταλλωρύχο, στον ψαρά και στον χειρωνάκτη, αυτά τα οποία υποτίθεται ότι παράγει, δηλαδή τεχνογνωσία, δικαιοσύνη, υγεία, κοινωνική συνείδηση και, μέσω αυτών, σταθερότητα και ασφάλεια.
• Η ελίτ, μπορεί να έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα του να κάθεται στα ψηλά και μαλακά, μακρυά από το χώμα και την δυσκολία, είναι όμως συνδεδεμένη με το ίδιο σύστημα, αφού ζούμε στον ίδιο πλανήτη και όχι σε πέντε διαφορετικούς, ένα για την ελίτ, έναν για τους χειρωνάκτες, ένα για την παροχή υπηρεσιών και ένα για ρεζέρβα.
• Είναι λοιπόν αναπόφευκτα ουσιώδες να συνειδητοποήσει η περίφημη ελίτ τρείς απλές αλήθειες: πρώτα από όλα πρέπει να αφήσουν τους εαυτούς τους να υποστούν το τεστ της έκθεσης σε πραγματικές συνθήκες, αντί να κληροδοτούν αξιώματα από γεννιά σε γεννιά, ώστε να εξασφαλίζεται ότι αυτοί που αποτελούν την ελίτ είναι πράγματι οι καλύτεροι και όχι οι καλομαθημένοι, τρυφηλοί απόγονοι καποιου αποικιοκράτη που μόνο να τρώνε ξέρουν. Πρέπει από εκεί να ξεκινήσει η αξιοκρατία, ώστε να επανεπενδύεται υπό τη μορφή υπηρεσιών στο σύστημα ότι καταναλώνει η ελίτ.
  
• Δεύτερον, γίνεται πλέον προφανές ότι αφού  οι πόροι δεν είναι άπειροι αλλά πεπερασμένοι, ότι δεν έχουν πια τη δυνατότητα να κοστολογούν τις υπηρεσίες τους όπως πριν, δηλαδή δεν μπορούν απλά να βαφτίζουν τους εαυτούς τους ανώτερους και με αυτό το επιχείρημα να ζητούν εξωφρενικά, μονοπωλιακά λεφτά: ο δάσκαλος, ο γιατρός και ο πολιτευτής ή ο δικηγόρος, έχουν την ίδια αξία για το σύστημα με τον χτίστη, τον οδοκαθαριστή και τον μεταλλωρύχο, αφού ο ένας χωρίς τον άλλον δεν θα μπορούσε να υπάρξει,  συνεπώς οι αμοιβές τους δεν θα έπρεπε να απέχουν τόσο πολύ. Πρέπει να ξεπεζέψουν από το σύννεφο όπου ζούν και να δεχτούν ότι δεν μπορούν να ζούν εις βάρος της ίδιας τους της βάσης.
• Και τέλος,τρίτον, είναι απαραίτητο να έρθουν σε επαφή με την γήινη πραγματικότητα, διότι  εκεί όπου ζεί η ελίτ ισχύουν άλλοι κανόνες που δεν έχουν σχέση με τα φλέγοντα ζητήματα. Είναι απόλυτη ανάγκη, αντί να παρατηρούν από ψηλά τον κόσμο να πεθαίνει, να σκοτώνεται και να αρρωσταίνει, αντί να αναπτύσσουν θεωρίες και μετά να λένε "α, κοίτα να δείς, δεν πέτυχε" να καταδεχτούν να κάνουν ένα μεροκάματο σε εργοστάσιο πριν αποφασίσουν να αυξήσουν την παραγωγή ή να μειώσουν τους μισθούς και μετά να μας πούν αν το μοντέλο που σχεδίασε ένας χοντρός πίνοντας αφρώδη οίνο σε μία πολυθρόνα του Ριτζ, είναι μακροπρόθεσμα βιώσιμο ή όχι.
  Είναι απαραίτητο ο χειρωνάκτης να έχει συμφέρον να συνεχίσει να είναι χειρωνάκτης, άρα δεν υπάρχει άλλος τρόπος από την συστημική δικαιοσύνη.

Αναμετάδοση

ΠΕΙΝΑ, ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ ΣΤΗ ΜΑΥΡΗ ΗΠΕΙΡΟ
Η Παγκόσμια Τράπεζα λεηλατεί την καλλιεργήσιμη γη της Αφρικής
Του ΒΕΝΟΚΤ ΛΑΛΑΕΙ* Παρ' όλο που οι εικόνες από τον λιμό στην Αφρική κάνουν τον γύρο του κόσμου, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η μάστιγα οφείλεται στη μεγάλη άνθηση των επενδύσεων σε γη σε αυτήν την ήπειρο. Πράγματι, η Αιθιοπία έχει παραχωρήσει δεκάδες χιλιάδες στρέμματα σε ξένες επιχειρήσεις, οι οποίες αντικαθιστούν την καλλιέργεια τροφίμων που προορίζονται για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών του πληθυσμού με φυτείες, των οποίων η παραγωγή προορίζεται για εξαγωγή. Οπως αποδεικνύεται στην περίπτωση του Μάλι, στο όνομα της ελεύθερης αγοράς, η Παγκόσμια Τράπεζα ενθαρρύνει αυτήν την τάση.

 Τρία χρόνια μετά την κρίση των τροφίμων που ξέσπασε το 2008, το πρόβλημα της πείνας επανεμφανίζεται στο Κέρας της Αφρικής. Στα αίτια της μάστιγας περιλαμβάνονται οι μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε γη, οι οποίες αποσκοπούν στην καλλιέργεια τροφίμων και φυτών από τα οποία παράγονται καύσιμα. Το συγκεκριμένο φαινόμενο παρατηρείται οπουδήποτε στον πλανήτη υπάρχει καλλιεργήσιμη γη. Η έκταση αυτών των επενδύσεων είναι πρωτοφανής. Το 2009, άλλαξαν χέρια τετρακόσια πενήντα εκατομμύρια στρέμματα, δηλαδή έκταση δέκα φορές μεγαλύτερη από τον μέσο όρο των προηγούμενων ετών (1). Βέβαια, δεδομένου ότι τα κράτη και οι επιχειρήσεις προσπαθούν όσο είναι δυνατόν να μην αποκαλύπτουν τους σχετικούς αριθμούς, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να έχουμε μια ξεκάθαρη εικόνα της κατάστασης. Ακόμα και η Παγκόσμια Τράπεζα δηλώνει ότι δυσκολεύτηκε τόσο πολύ να επιτύχει αξιόπιστες πληροφορίες, ώστε αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει ως τεκμηρίωση της έκθεσής της γι' αυτό το ζήτημα -έκθεση η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα τον Σεπτέμβριο του 2010 (2)- τα ιδιαίτερα ανησυχητικά δεδομένα που έδωσε στη δημοσιότητα η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Grain (3).

Θεωρητικά, οι αγορές γης ταιριάζουν απόλυτα με τη ρητορική της Παγκόσμιας Τράπεζας μετά την κρίση του 2008 (4). Ο Οργανισμός εκτιμάει ότι κάθε εισροή κεφαλαίων σε μια χώρα στην οποία το επίπεδο των καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα είναι χαμηλό, ευνοεί την ανάπτυξή της. Συνεπώς, οι ιδιωτικές επενδύσεις στη γεωργία συμβάλλουν στην ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας και στην καταπολέμηση της φτώχειας, ζήτημα το οποίο έχει αναχθεί, τον 21ο αιώνα, σε ηθική απαίτηση. Εξάλλου, η Διεθνής Χρηματοοικονομική Εταιρεία (θυγατρική της Παγκόσμιας Τράπεζας) διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση παρόμοιων επενδύσεων.

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ

Ωστόσο, το φαινόμενο δημιουργεί επίσης αμηχανία στην τράπεζα και η πρόσφατη έκθεσή της για το ζήτημα επιβεβαιώνει το πλήθος των καταγγελιών των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Οι κριτικές αφορούν καταρχήν το επιχείρημα της ορθολογικότερης -και συνεπώς παραγωγικότερης- εκμετάλλευσης της γης, η οποία έως τώρα δεν εξασφαλίζει την απόδοση που θα μπορούσε να προσφέρει. Υποτίθεται ότι για την καλύτερη εκμετάλλευση της γης πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα σύνολο σύγχρονων τεχνικών: χημικά λιπάσματα, γεωργικά μηχανήματα, αρδευτικά έργα, μονοκαλλιέργεια, ποικιλίες υψηλής απόδοσης (υβρίδια ή γενετικά τροποποιημένα φυτά). Ομως η άκριτη και γενικευμένη εφαρμογή αυτών των τεχνικών καθιστά πιο ευάλωτα τα γεωργικά οικοσυστήματα, τα οποία συχνά οφείλουν τη γονιμότητά τους σε αγροτικές και ποιμενικές πρακτικές που συνέβαλαν έως τώρα στη συντήρησή τους.

Επιπλέον, τα πυρά των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων επικεντρώνονται στο κοινωνικό πεδίο, κάνοντας δικαιολογημένα λόγο για σφετερισμό της γης. Μάλιστα, ο σφετερισμός παίρνει τρεις μορφές. Κατ' αρχάς, τις επενδύσεις που υποστηρίζονται από τις αρχές, οι οποίες προβάλλουν το επιχείρημα ότι ο τοπικός πληθυσμός δεν εκμεταλλεύεται με ικανοποιητικό τρόπο αυτές τις εκτάσεις ή ακόμα ότι είναι παραμελημένες και έχουν πια καταστεί ακατάλληλες για γεωργική χρήση. Κατά δεύτερον, την εκμετάλλευση των κενών και της ασάφειας των νόμων που διέπουν το καθεστώς της ιδιοκτησίας γης: με τη συνενοχή των τοπικών αρχών, αποκτούν την κυριότητα εκτάσεων για τις οποίες δεν υπήρχαν τίτλοι, καθώς για αυτές ίσχυαν οι κανόνες του «απλού» εθιμικού δικαίου. Και τέλος, την επίκληση της παλιάς αναπτυξιακής ρητορικής και των προταγμάτων της, τα οποία δικαιολογούν την προσφυγή σε βίαιες πρακτικές: υποτίθεται ότι είναι επιτακτική ανάγκη το πέρασμα από μια οικογενειακή «αρχαϊκή» γεωργία σε μια εκσυγχρονισμένη γεωργία, έστω κι αν αυτό θα έχει βραχυπρόθεσμα κάποιο κοινωνικό κόστος. Πράγματι, στο εξής, καθώς θα έχουν περιορισμένη πρόσβαση στη γη και στο νερό, οι πληθυσμοί που θα υποστούν τις αλλαγές θα βρεθούν αντιμέτωποι με την περιθωριοποίηση, την απώλεια των μέσων με τα οποία κερδίζουν τα προς το ζην και με τη διατροφική ανασφάλεια.

Ομως, αντίθετα με τις ελπίδες των θεωρητικών του νεοφιλελευθερισμού και τις υποσχέσεις των επενδυτών, τα προβλήματα αυτά δεν αποτελούν απλώς ένα «μεταβατικό κόστος προς ένα καλύτερο μέλλον». Πράγματι, όπως ομολογεί και η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα, οι θετικές οικονομικές επιπτώσεις τέτοιου είδους επενδύσεων είναι περιορισμένες (5). Αντίθετα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την εμφανή καταστροφή θέσεων εργασίας, η οποία οφείλεται στην αντικατάσταση των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων που στηρίζονταν σε πολυάριθμο εργατικό δυναμικό, από λατιφούντια τα οποία προϋποθέτουν τον περιορισμό του. Επιπλέον, οι «σύγχρονοι» γεωργικοί θύλακες στηρίζουν ελάχιστα την τοπική αγορά, καθώς προσφεύγουν στην εισαγωγή όλων των γεωργικών εφοδίων και εργαλείων που χρειάζονται. Τέλος, δεν συμβάλλουν στη διατροφική αυτάρκεια της χώρας, καθώς οι επενδύσεις έχουν κατά κύριο λόγο εξαγωγικό χαρακτήρα. Η Αιθιοπία, η οποία πλήττεται αυτή τη στιγμή από λιμό, είναι επίσης και η χώρα την οποία κυρίως προτιμούν οι ξένοι επενδυτές σε γη. Από το 2008, η κυβέρνηση τους έχει διαθέσει 3.500.000 στρέμματα, ενώ το 2012 σκοπεύει να τους παραχωρήσει άλλα 250.000.

Πώς είναι, λοιπόν, δυνατόν να συμβιβαστεί κάτι που μοιάζει ασυμβίβαστο; Δηλαδή, από τη μια πλευρά η ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς και των ελεύθερων επενδύσεων και, από την άλλη, ο περιορισμός της φτώχειας, ο οποίος προϋποθέτει τη στήριξη των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων; Οι διεθνείς οργανισμοί υποστηρίζουν ότι μπορεί να δοθεί λύση σε αυτήν την αντίφαση, μέσα από την έκκληση για πιο «υπεύθυνες» επενδύσεις. Ετσι, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για τα Τρόφιμα και τη Γεωργία (ΦΑΩ), η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (Unctd) και το Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης (ΦΙΝΤΑ) δημοσιοποίησαν, τον Ιανουάριο του 2010, τις «επτά αρχές για μια υπεύθυνη επένδυση στη γεωργία, η οποία θα σέβεται τα δικαιώματα, τους οικονομικούς πόρους του τοπικού πληθυσμού και τους φυσικούς πόρους» (βλέπε πίνακα).

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΙΔΕΕΣ

Ομως οι αρχές εξακολουθούν να ακολουθούν φιλελεύθερες πολιτικές ιδέες. Ετσι, τα προβλήματα εκλαμβάνονται κατ' αρχάς ως συνέπειες της έλλειψης διαφάνειας (του «πέπλου μυστικότητας»), της αποτυχίας των τοπικών κρατών («τα κράτη είναι αδύναμα» ή «ανεπαρκώς προετοιμασμένα»), της έλλειψης διαβούλευσης με όλους τους εμπλεκόμενους (κυρίως τους αγροτικούς πληθυσμούς, οι οποίοι θα υποστούν τις απαλλοτριώσεις και των οποίων οι αντιδράσεις αντιμετωπίζονται συχνά με την καταστολή). Κατά τον ίδιο τρόπο, οι ρυθμίσεις που προτείνονται έχουν εθελοντικό χαρακτήρα. Ενώ γίνεται λόγος για δημιουργία σημάτων πιστοποίησης και για θέσπιση κωδίκων δεοντολογίας, θεωρείται αδιανόητη η αναθεώρηση των κανόνων που διέπουν τις ξένες ή ντόπιες επενδύσεις ή η επαναφορά των κανόνων που είχαν καταργηθεί: γενικότερα, υποστηρίζεται ότι πρέπει να αποφευχθεί η ύπαρξη οποιουδήποτε δεσμευτικού νομικού κειμένου. Ολη η πρωτοβουλία στηρίζεται περισσότερο στις ικανότητες αυτορρύθμισης των αγορών και πολύ λιγότερο στη δράση των δημόσιων αρχών.

Σύμφωνα με τις 130 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που υπέγραψαν, τον Απρίλιο του 2010, δήλωση με την οποία αντιτίθενται στις «επτά αρχές» (6), οι εκκλήσεις στην υπευθυνότητα των επενδυτών αποτελούν απλούστατα στάχτη στα μάτια. Η κριτική αποδεικνύεται ακόμα περισσότερο εύστοχη όταν εστιάζεται στη συχνά στενή διαπλοκή των συμφερόντων των επιχειρήσεων και των κρατών. Συνεπώς, οι εκκλήσεις για επενδύσεις με υπευθυνότητα δεν πρέπει να απευθύνονται μονάχα στις επιχειρήσεις, αλλά και στα κράτη, τα οποία άλλοτε στηρίζουν τα ιδιωτικά επενδυτικά προγράμματα και άλλοτε επενδύουν τα ίδια, μέσω μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων. Ετσι, έχουμε κάθε δικαίωμα να αμφιβάλλουμε για την αποτελεσματικότητα των εκκλήσεων για εφαρμογή «ορθών πρακτικών», όταν τα διακυβεύματα αφορούν την ασφάλεια κάποιας χώρας (διατροφική και ενεργειακή).

Ομως η Παγκόσμια Τράπεζα προτείνει ένα σύνολο επιχειρημάτων που δεν λαμβάνει υπόψη την κριτική και θυμίζει την επιχειρηματολογία που αναπτύχθηκε μετά την οικονομική κρίση που ξέσπασε στα τέλη της δεκαετίας του 2000: Το ζητούμενο είναι ακόμα περισσότερη διαφάνεια και ηθική, έτσι ώστε να εκφραστούν πλήρως οι αρετές των αγορών. Οχι μόνο δεν αμφισβητεί ο Οργανισμός το υπάρχον αναπτυξιακό γεωργικό μοντέλο, αλλά, αντίθετα, θεωρεί ότι πρέπει να ενισχυθεί. Μάλιστα, πρέπει να ενθαρρυνθεί η ακόμα μεγαλύτερη άνθηση των αγοραπωλησιών γης.

Οφείλουμε, επίσης, να τονίσουμε τον διφορούμενο χαρακτήρα της πρώτης αρχής της «υπεύθυνης» επένδυσης στη γεωργία: της αναγνώρισης και του σεβασμού των υφιστάμενων τίτλων ιδιοκτησίας γης. Αν και εκ πρώτης όψεως ο στόχος του είναι η προστασία των συμφερόντων των τοπικών κοινοτήτων, ενδέχεται όμως και να καταστήσει ακόμα περισσότερο ευάλωτη τη θέση τους. Πράγματι, από τη μια πλευρά, η παραχώρηση στους φτωχούς αγρότες νόμιμων τίτλων ιδιοκτησίας πάνω στη γη που καλλιεργούν (7) μπορεί να αποδειχθεί δηλητηριασμένο δώρο, καθώς οι τίτλοι θα χρησιμεύσουν ως εγγύηση για δανεισμό έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν κάποια δυσκολία. Τότε, είναι πολύ πιθανόν ότι θα βρεθούν σε αδυναμία πληρωμής και η γη τους θα κατασχεθεί, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ακόμα περισσότερο η συγκέντρωση γης στα χέρια λίγων. Από την άλλη πλευρά, ο σεβασμός των υφιστάμενων τίτλων ιδιοκτησίας παγώνει για πάντα τον συσχετισμό δυνάμεων στην κατοχή γης, αποκλείοντας κάθε αγροτική μεταρρύθμιση που θα αποσκοπούσε στην αναδιανομή της γης προς όφελος των οικογενειών που κατέχουν υπερβολικά μικρό κλήρο και ζουν καταδικασμένες στη φτώχεια. Αυτό ακριβώς το γεγονός κάνει τις εκμεταλλεύσεις τους να θεωρούνται ανεπαρκώς παραγωγικές και δικαιολογεί την απόκτηση της γης τους από έναν επενδυτή που διαθέτει υψηλά κεφάλαια, ο οποίος θα τα κατευθύνει -όπως υποστηρίζει και το αξίωμα της φιλελεύθερης οικονομίας- προς τη βέλτιστη δυνατή χρησιμοποίησή τους. (8)

ΣΩΤΗΡΙΑ ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ

Εκτός του ότι θεωρείται πλέον δεδομένο το γεγονός ότι η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας γης αυξάνει τη φτώχεια, (9) ακόμα κι η ίδια η Παγκόσμια Τράπεζα αναδεικνύει -όσο κι αν φαίνεται παράδοξο- τον θετικό ρόλο των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων: Περιορίζει την υποαπασχόληση και, συνεπώς, την έξοδο των αγροτών προς τις πόλεις, ενώ, ταυτόχρονα, τα οικοσυστήματα διατηρούν σε μεγαλύτερο βαθμό τον φυσικό χαρακτήρα τους, ρυπαίνονται λιγότερο και αποφεύγεται η υπερεκμετάλλευσή τους. Επιπλέον, οι οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις είναι στενά συνδεδεμένες με τον τόπο τους, όσον αφορά τόσο τις προμήθειές τους (από ντόπιους τεχνίτες) όσο και τη διάθεση των προϊόντων τους (συνήθως πρόκειται για προϊόντα που αποτελούν τη βάση της διατροφής του πληθυσμού ή για μεταποιημένα προϊόντα). Επιπλέον, το γεγονός ότι ο διεθνής χρηματοοικονομικός οργανισμός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αρχή της οικονομικής βιωσιμότητας αυτών των επενδυτικών σχεδίων (Αρχή 5) αποδεικνύει -ακόμα και για όσους δεν είχαν έως τώρα πειστεί περί αυτού- ότι πολλές από τις μεγάλης κλίμακας επενδύσεις πραγματοποιούνται με μια βραχυπρόθεσμη οπτική, η οποία στηρίζεται σε κερδοσκοπικά κίνητρα ή σε πολιτικές συμφωνίες που δεν έχουν καμία σχέση με τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Λογικά, από όλα τα παραπάνω θα έπρεπε να προκύπτει η αναγκαιότητα να υποστηριχθούν οι μικρομεσαίες γεωργικές εκμεταλλεύσεις και να διευκολυνθεί η πρόσβασή τους στον τραπεζικό δανεισμό και στις τοπικές αγορές. Παράλληλα, αντί να προτιμώνται οι εισαγόμενες βιοτεχνολογίες, θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί επιστημονική έρευνα, η οποία να στηρίζεται στις αρχές της αγροοικολογίας και οι μικρομεσαίες γεωργικές επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση στα αποτελέσματά της. Τέλος, θα έπρεπε να προστατευθούν, τόσο από τις καταστροφικές συνέπειες του ανταγωνισμού στην παγκοσμιοποιημένη αγορά, όσο και από τις επενδύσεις σε γη, οι οποίες, όχι μονάχα δεν είναι οικονομικά βιώσιμες μακροπρόθεσμα, αλλά δεν είναι ούτε και αειφόρες. Ομως η Παγκόσμια Τράπεζα καταλήγει σε διαφορετικά συμπεράσματα και συνεχίζει να αναζητεί τις προϋποθέσεις για έναν καλύτερο συνδυασμό της οικογενειακής γεωργίας και της βιομηχανικής γεωργίας, «από τον οποίο όλοι θα μπορούσαν να βγουν κερδισμένοι», παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι πρόκειται για εντελώς αντίθετες καταστάσεις και συμφέροντα. Η Παγκόσμια Τράπεζα ισχυρίζεται ότι αυτός ο συνδυασμός θα μπορούσε κατά κύριο λόγο να επιτευχθεί μέσα από τη σύναψη ενός συμβολαίου που θα διέπει τις σχέσεις του αγρότη και της αγροβιομηχανικής εταιρείας. Με αυτόν τον τρόπο, υποτίθεται ότι ο αγρότης θα μπορούσε να ενταχθεί στις μεγάλες διεθνείς αλυσίδες, να εξασφαλίσει σταθερό εισόδημα και να αποκτήσει πρόσβαση σε σύγχρονα αγροτικά εφόδια. Από την πλευρά της, η εταιρεία θα μπορούσε να διαφοροποιήσει τις πηγές ανεφοδιασμού της και να περιορίσει το εργατικό της κόστος, δεδομένου ότι για τον αγρότη «δεν υπάρχει ωράριο». Ωστόσο, όλες αυτές οι εκτιμήσεις στηρίζονται στην υπόθεση ότι θα πρόκειται για ένα συμβόλαιο που θα έχει συναφθεί μεταξύ ίσων και όχι κάτω από έναν συσχετισμό δυνάμεων όπου η μια πλευρά θα προσπαθήσει να ιδιοποιηθεί το μεγαλύτερο δυνατό ποσοστό της παραγόμενης αξίας, αμείβοντας όσο το δυνατόν λιγότερο την αγροτική εργασία.

Συνεπώς, ο «υπεύθυνος σφετερισμός» θα εξακολουθήσει να αποτελεί ένα οξύμωρο σχήμα, γιατί οι λογικές που διέπουν τις επενδύσεις μεγάλης κλίμακας αντλούν έμπνευση από ένα μοντέλο το οποίο δεν είναι αειφόρο και αδιαφορεί, τόσο για τις δυναμικές που αναπτύσσονται στις αγροτικές κοινωνίες όσο και για την ποικιλομορφία των δυνητικών τεχνικών λύσεων. Ο σφετερισμός της γης που προωθείται τώρα αποτελεί τη νέα παραλλαγή του παλιού τροπαρίου που κυριαρχούσε στην παγκόσμια οικονομία: ο συνδυασμός της ελεύθερης αγοράς, των τεχνολογιών (στην προκειμένη περίπτωση των βιοτεχνολογιών) και των ιδιωτικών επενδύσεων («υπεύθυνων» φυσικά) θα σώσει την ανθρωπότητα από την έλλειψη τροφίμων που την απειλεί. Ομως, όπως συνέβη και στην περίπτωση του απορυθμισμένου χρηματοοικονομικού τομέα -ακόμα και του «υπεύθυνου»- που οδήγησε αναπόφευκτα σε μεγάλης έκτασης αστάθειες του συστήματος, έτσι και το αγροβιομηχανικό μοντέλο των λατιφουντίων θα οδηγήσει σε νέες κρίσεις. Και τότε, δεν θα λείψουν εκείνοι που θα ρίξουν την ευθύνη στην αναπότρεπτη κλιματική αλλαγή, στη δημογραφία των φτωχών χωρών ή στην ανευθυνότητα κάποιων τοπικών ηγετών.

(1) Βλέπε Joan Baxter, «Ruee sur les terres africaines», «Le Monde diplomatique», Ιανουάριος 2010.

(2) Παγκόσμια Τράπεζα, «Rising global interest in farmland. Can it yield sustainable and equitable benefits? » Ουάσιγκτον, Σεπτέμβριος 2010.

(3) www.grain.org

(4) Παγκόσμια Τράπεζα, «Rapport sur le developpement dans le monde. L'agriculture au service du developpement», Ουάσιγκτον, Σεπτέμβριος 2008.

(5) Παγκόσμια τράπεζα, 2010, όπ.π.

(6) Διαθέσιμο στο www.farmlandgrab.org

(7) ΣτΜ: Πολύ συχνά πρόκειται για κοινόχρηστη κοινοτική γη ή για εκτάσεις που κατέχονται με βάση το άγραφο δίκαιο.

(8) «Οι κατοχυρωμένοι και χωρίς ασάφειες τίτλοι ιδιοκτησίας (...) επιτρέπουν στις αγορές να μεταβιβάζουν τις εκτάσεις γης, έτσι ώστε να χρησιμοποιούνται για μια πιο παραγωγική εκμετάλλευση» (Παγκόσμια Τράπεζα, 2008, όπ.π., σελ 138).

(9) Βλέπε Olivier De Schutter, «Acces» a la terre et droit a l'alimentation», έκθεση που παρουσιάστηκε ενώπιον της 65ης Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Νέα Υόρκη, Αύγουστος 2010.

* Επίκουρος καθηγητής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Lille-