Ειρωνεία, εν τέλει.

Οι μύθοι υπάρχουν στους πολιτισμούς όχι για να καταγράψουν ιστορικές αλήθειες, αλλά περισσότερο σαν συμβολισμοί της συλλογικής ταυτότητας, κάτι που κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί.

Για παράδειγμα, οι μύθοι του Αισώπου ή άλλοι πολλοί στην Ελληνική μυθολογία σε καμμία περίπτωση δεν αποτελούν ακριβή ιστορική καταγραφή με την επιστημονική έννοια, αλλά αντανακλούν με εύγλωττο τρόπο τις νοοτροπίες και την κοινωνική δομή , μέσω των οποίων μας δίνεται η δυνατότητα να συμπεράνουμε και τα υπόλοιπα, τα επιστημονικά, όπως περί παραγωγής, οικονομίας και πολιτικής.

Για αυτό, τα γραπτά που καταγράφουν τέτοιους μύθους είναι πολύτιμα τόσο σε ευρύτερο πολιτισμικό επίπεδο για την καλαισθησία τους όσο και σε προσωπικό επίπεδο, όχι μόνο γιατί οι άνθρωποι βρίσκουν τις διαχρονικά ρίζες τους μέσα σε αυτούς, αλλά και γιατί τα μηνύματα που περιέχουν μέσα από επεξεργασία αιώνων έχουν διαμορφωθεί έτσι ώστε να είναι εύκολα αντιληπτά, οι συμβολισμοί τους έχουν άμεσο αντίκτυπο στο νού μας, είτε είμαστε διδάκτορες είτε αγράμματοι χειρώνακτες.

Συμφωνήσαμε λοιπόν ότι οι μύθοι, αν και καθόλου επιστημονικοί, παίζουν σημαντικό ρόλο για εμάς και εσκεμμένα χρησιμοποίησα την δική μας μυθολογία ως παράδειγμα.

Θα συμφωνήσετε επίσης ότι, μέσα σε αυτά τα πλαίσια, αλλά και στη λογική ή ίσως στην ηθική της παρρησίας και της ελευθερίας του λόγου, είναι κακό να καταστρέφει κανείς βιβλία, όσο και αν διαφωνούμε με αυτά ή αν το ευρύτερο σύνολο καταδικάζει το περιεχόμενο ορισμένων βιβλίων. Σωστά;
Για παράδειγμα, αν κάποιος υποστηρίξει ότι η αρχαιοελληνική μυθολογία δεν είναι ιστορική αλήθεια και για αυτό τα κείμενα αυτά πρέπει να καταστραφούν ή να μη διδάσκονται στα σχολεία, θα πέσουμε να τον φάμε, σωστά; Σωστά, βέβαια!

Κάτι άλλο στο οποίο θα συμφωνήσουμε, ελπίζω, είναι ότι οι αξίες αυτές είναι για όλους, δεν είναι δηλαδή λογικό να έχει ελευθερία του λόγου ο ένας αλλά ο άλλος όχι, διότι αυτό δεν είναι ελευθερία του λόγου αλλά λογοκρισία του ενός από τον άλλον.

Άρα, βάσει ποιας λογικής έκαναν οι άθεοι απόσυρση βιβλίων θρησκευτικού περιεχομένου; Γιατί ζητούν να μη διδάσκονται τα θρησκευτικά στο σχολείο, ειδικά εφόσον παρέχεται η δυνατότητα στους μαθητές όλων των επιπέδων να εξαιρεθούν από το μάθημα αυτό εάν το επιθυμούν; Δεν είναι αυτή η ενέργεια ανάλογη με το κάψιμο των βιβλίων από διάφορους κατά καιρούς; Δεν ισοδυναμεί με λογοκρισία και ανελευθερία, την οποία οι άθεοι απεχθάνονται;

Εκτός από σφάλμα τακτικής εκ μέρους των άθεων, θεωρώ ότι τα θρησκευτικά κείμενα πρέπει να διδάσκονται και ειδικά τα δικά μας, τα χριστιανικά, για έναν και μόνο λόγο. Οκ, ξεχάστηκα, για δύο λόγους. Ο δεύτερος είναι διότι αποτελούν μέρος της παράδοσης και της ιστορίας, της αισθητικής του κάθε λαού, είναι αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας ενός λαού.

Ο πρώτος λόγος είναι ότι από πουθενά αλλού δεν εκπορεύεται ηθική στην κοινωνία μας, όχι μόνο τώρα αλλά ανέκαθεν. Η τέχνη μας λέει να κάνουμε σεξ όλη την ώρα και να νοιαζόμαστε μόνο για τον εαυτό μας και το τώρα, πράγμα που έχει την αξία του μεν, αλλά όχι μόνο αυτό. Οι άνθρωποι δεν ζουν αν δεν φροντίσουν για το μέλλον. Μετά το σεξ έχουν και άλλα πράγματα να κάνουν, καθώς και άλλους ανθρώπους τριγύρω τους. Αν κάνουμε μόνο σεξ και δεν φροντίζουμε για το μέλλον αλλά κοιτάμε μόνο τον εαυτούλη μας τώρα, όπως μας λένε οι τέχνες, τότε σε τί διαφέρουμε από τα ζώα; Σε τίποτα, εκτός που περπατάμε όρθιοι. Άλλωστε, ηθική και τέχνη, ποτέ δεν ήταν και τόσο καλές φίλες...

Θα μου πείς, υπάρχουν οι Νόμοι. Οι Νόμοι υπάρχουν, αλλά είναι φτιαγμένοι από πλούσιους, που είτε δεν έχουν ιδέα για το τί περνάνε οι υπόλοιποι είτε έχουν συμφέρον να φτιάχνουν νόμους όπως τους βολεύει, όπως ο Βουλγαράκης που κατά το "Ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό" έφαγε από το Βατοπέδι ένα κάρο λεφτά και μετά ο Καραμανλής (μαζί με τη Ντόρα, τον Σαμαρά, τον Καμμένο, κοκ) φρόντισαν να παραγραφεί, βάσει ενός νόμου που λέει ότι μετά από ένα χρόνο δεν είναι πια κλεψιά.
Εσύ, αυτούς τους Νόμους θέλεις να μου τους πλασάρεις για ηθική; Υποστηρίζεις, ίσως, ότι μπορεί πάνω σε τέτοιους νόμους να πάει μπροστά μία κοινωνία; Αυτό, όπως φαίνεται, σηκώνει μεγάλη συζήτηση, η αρχή της οποίας είναι η εξής: πως μπορεί οποιαδήποτε νομοθεσία να συμπεριλάβει όλες τις ηθικές και ανήθικες διαστάσεις την ζωής μας, να τις καταγράψει και να τις αξιολογήσει; Αυτό, εκτός από εξαιρετικά δύσκολο λόγω της πολυπλοκότητας των ανθρώπινων σχέσεων, είναι και τρομακτικό, διότι σημαίνει ότι κάποιος παρακολουθεί την κάθε σου στιγμή, πάντα, κάθε λεπτό και κάθε δευτερόλεπτο, να δίνεις λογαριασμό για την κάθε σου ανάσα.

Σε αυτό το σημείο οι άθεοι θα πουν : μα και η θρησκείες αυτό δεν κάνουν; Δεν περιορίζουν την ελευθερία των ατόμων; Το κάνουν, και μάλιστα βάναυσα. Όμως, πολύ συχνά δεν είναι η ίδια η θρησκεία που το κάνει αλλά περισσότερο οι πολιτικοί που εκμεταλλεύονται τη θρησκεία για να κερδίζουν ισχύ και πολέμους. Ο Ιησούς, πχ, είπε ότι πρέπει να βοηθάμε ο ένας τον άλλον και ότι δεν πρέπει να σκοτωνόμαστε, αλλά οι Άγιοι Πατέρες έστειλαν κόσμο να σκοτώνει ανθρώπους στις αποικίες και στις σταυροφορίες. Φταίει το ιστορικό πρόσωπο που λέγεται Ιησούς και η διδασκαλία του, ή μήπως φταίει ο κάθε ένας που προσαρμόζει τα κείμενα όπως γουστάρει;

Για να αντιστρέψω το ερώτημα, θα θέσω το εξής ζήτημα. Αν κάποιος από τους άθεους προσπαθήσει να καταγράψει τις αξίες των άθεων (οι οποίες παρεμπιπτόντως ταυτίζονται με εκείνες των διδαγμάτων του χριστού σε πολλά σημεία, τόσο ώστε εύκολα να θεωρούνται οι καλύτεροι χριστιανοί) σε ένα κείμενο, τότε τί λέτε ότι θα συμβεί; Εγώ λέω ότι όσο καλοπροαίρετος και αν είναι ο συγγραφέας ενός τέτοιου κειμένου, είναι βέβαιο ότι το κείμενό του θα υποστεί πολλές φθορές. Πρώτον και κύριον, θα παρερμηνευτεί με τόσους πολλούς τρόπους, που σύντομα θα καταλήξει να σημαίνει το αντίθετο από αυτό που είχε αρχικά στο μυαλό του ο άθεος συγγραφέας, όπως συνέβη και με τη Βίβλο και με άλλα θρησκευτικά ή ιδεολογικά ή φιλοσοφικά κείμενα, από τον Μαρξ μέχρι τον Δαλάη Λάμα, να ψελλίζει κανείς "Διότι η άγνοια φέρνει αλόγιστο θάρρος, ενώ η γνώση δισταγμό" και να μπαίνει με το καλάσνικωφ σε ένα σχολείο και να θερίζει κόσμο... Δεύτερον, όπως προαναφέρθηκε, η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι τόσο πολυεπίπεδη, που είναι αδύνατον να τα προβλέψει κανείς όλα και ακόμα πιο ακατόρθωτο να τα αξιολογήσει κανείς όλα, τί είναι καλό, τί είναι κακό,κοκ. Τα θρησκευτικά κείμενα αντιμετώπισαν αυτή την δυσκολία με δύο τρόπους. Πρώτον χοντρικά έθεσαν κάποιους στοιχειώδεις κεντρικούς τυφλοσούρτες για τα βασικά (γάμοι, σεξ, κοκ) ενώ για τα επιμέρους χρησιμοποίησαν συμβολισμούς, μύθους, καλούς Σαμαρείτες, Ερινύες, κοκ. Αυτοί οι συμβολικοί μύθοι δίνουν το πνεύμα αλλά σε καμμία περίπτωση το γράμμα του θρησκευτικού νόμου, γιατί αν πας να ακολουθήσεις κατά γράμμα αυτούς τους μύθους θα δυσκολευτείς λιγάκι, προφανώς.

Πες μου εσύ τώρα, αν μπορεί ένας νόμος του κράτους να γίνει συμβολικός και τί θα γινόταν αν το προσπαθούσε κάποιος.

Στα ίδια πλαίσια κινείται και η φιλοσοφία, η οποία εκτός από τις δυσκολίες που είπαμε, έχει και την εξής ιδιαιτερότητα: ενώ οι νόμοι και η τέχνη έχουν άμεσο αντίκτυπο στις ζωές όλων των ανθρώπων, η φιλοσοφία πολύ συχνά είναι απρόσιτη για τους κοινούς ανθρώπους, όχι μόνο γιατί για να κάτσεις να κάνεις φιλοσοφική συζήτηση πρέπει να μην κάνεις τίποτα άλλο για κάμποση ώρα, πράγμα που ο μέσος βιοπαλαιστής απλά δεν μπορεί να κάνει, αλλά και γιατί ειδικά στις ημέρες μας η φιλοσοφία έχει αποκοπεί από την υπόλοιπη ζωή, έχει καταντήσει ανακύκλωση ελιτίστικων κλισέ, ανθρώπων που βλογάνε ο ένας τα γένια του άλλου αποκλείοντας κάθε άλλη έκφραση από τον δημόσιο λόγο, με άλλα λόγια αν επιχειρήσει ένας εκτός-κλίκας να εκφραστεί, καταδικάζεται άμεσα από τους εντός-κλίκας και ούτε εκδίδονται τα κείμενά του ούτε παίρνει καλές κριτικές αλλά θάβεται από τους νονούς του ελιτίστικου μονοπώλειου.

Ακόμα και στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης όπου ανθεί η αθεΐα, υπάρχει η εξής αντίφαση: ζούν πάνω στο καπιταλιστικό πρότυπο, απομυζώντας φτηνό φαγητό από τις φτωχές χώρες αλλά πουλώντας ακριβά τη γνώση, για να βρεί βιβλίο ο Σομαλός του οποίου τα ψάρια αγοράζουν για τρείς κι εξήντα του χρεώνουν μίας ζωής μισθούς. Είναι δίκιο αυτό; Ο Βορειο-Ευρωπαίος μπορεί να μην το συνειδητοποιεί, αλλά κάθε φορά που τρώει τόννο ή σκουμπρί σκοτώνει κι από ένα μικρό χωριό. Και παρόλο που το γνωρίζουν, συνεχίζουν, να ζούν από την τέχνη αντί να παράγουν φαγητό, να παίρνουν επιδόματα για να μην παντρευτούν τη στιγμή που σε άλλα μέρη του κόσμου δουλεύουν για τρία δολάρια το μήνα ώστε η βόρεια ευρώπη να έχει φτηνά μποτάκια ή μπάλες ποδοσφαίρου. Ωραία ηθική,  αυτή της κατανάλωσης, που έχουν οι πολιτισμένοι, εκλεπτυσμένοι και, πάνω απ'όλα, φιλοσοφημένοι!

Τί θα ήταν ο Βορειο-Ευρωπαίος χωρίς τα λεφτά του; Θα ήταν τόσο ανώτερος; Θα είχε τα λεφτά να αγοράζει βιβλία και να πουλάει μούρη; Πόσο ηθικός θα ήταν ο Βορειο-Ευρωπαίος, πιστός ή άθεος, όσα βιβλία και αν είχε διαβάσει, αν δεν είχε να φάει;

Αυτό που θέλω να επισημάνω τελικά είναι ότι η προσωπική πορεία και εξέλιξη του καθενός μας, δεν εξαρτάται τόσο από τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις αλλά από το σύνολο όσων διαμορφώνουν τη συνείδησή μας. Δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς νόμους, δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς φιλοσοφία ή ιδεολογία και σε καμμία περίπτωση δεν θα ήθελα να φανταστώ έναν κόσμο χωρίς τέχνη.
Από την άλλη είναι και η θρησκεία που παίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στη δημόσια ζωή, παρά τις ανθρώπινες ατέλειες που καταλογίζουμε στους εκπροσώπους της.
Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι μέσα από τους συμβολισμούς, τους κώδικες και τις αλληγορίες βγαίνουν διδάγματα που δεν βγαίνουν ούτε από τους νόμους, ούτε από τη φιλοσοφία ούτε από την τέχνη, με τον ίδιο τρόπο που ούτε η τέχνη μπορεί να αντικατασταθεί από τη φιλοσοφία ούτε η φιλοσοφία να αντικατασταθεί από την θρησκεία ή από την ιδεολογία. Όλα παίζουν το ρόλο τους  και ότι  αποκλείοντας κανείς οποιοδήποτε από αυτά από τη ζωή και τη σκέψη του απλά έχει ένα λιγότερο διανοητικό εργαλείο στη διάθεσή του.



Εν κατακλείδι, δεν πρέπει να καταστρέφουμε ούτε να αποκλείουμε κανένα βιβλίο, απλά και μόνο επειδή έτυχε κάποιοι ηλίθιοι, αντί να καταλάβουν δύο απλά πράγματα, να χρησιμοποιήσουν τις ρήσεις (οποιουδήποτε) για να δικαιολογήσουν τις εσφαλμένες τους επιλογές, τις τύψεις τους ή την παράνοια που κρύβουν στο μυαλό τους.

Αυτό που θαρρώ ότι έχουν στο νού τους οι άθεοι είναι ότι, αφού οι εκπρόσωποι των θρησκειών είναι διεφθαρμένοι, τότε καταστρέφοντας τα βιβλία τους, καταστρέφεις και την πηγή της διαφθοράς τους. Δεν είναι αυτό αφελές; Η ανθρώπινη αδυναμία δεν εκπορεύεται από τα βιβλία, αλλά από τους ανθρώπους (για να εκφραστεί μέσα από τα βιβλία) και ανάλογα με την ηθική του καθενός αναζητά ο καθένας το ανάγνωσμα που του ταιριάζει, κι αν δεν το βρεί θα το γράψει μόνος του.

Οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να κάνουν αμαρτίες, παρανομίες, ανηθικότητες και κακογουστιές παρά την ύπαρξη της θρησκείας, των νόμων,  της τέχνης και της φιλοσοφίας, και αυτό είναι κάτι που οι άθεοι πρέπει να αποδεχτούν.

Χάσμα Χασμάτων

Ότι και αν διακηρύσσει μία θρησκεία, ένας νόμος, μία ιδεολογία ή κάποια φιλοσοφική θεωρία, πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που θα εκμεταλλεύονται την ευπιστία ή την ανάγκη των άλλων, πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που θα προσαρμόζουν τις ρήσεις των σοφών στις μικροπρεπείς τους υποθεσούλες ή στα απύθμενα απωθημένα τους ή ακόμα στο αδίστακτο συμφέρον τους.

Μπορεί ας πούμε να επιρρίπτει κανείς ευθύνες στις θρησκείες για τα διάφορα ανοσιουργήματα, όμως δες τί όλεθρο έφερε στην ανθρωπότητα η πολιτική και ο πλουτισμός των επιστημόνων. Μπορεί κάποιος άλλος να ισχυριστεί ότι το φταίξιμο πέφτει στον καπιταλισμό, δες όμως πόση καταστροφή έχει φέρει και το σοβιετικό πείραμα.

Ζούμε την αποκαθήλωση των πάντων, είναι όμως σημαντικό να διαχωρίζουμε την ιδανική Ιδέα από την ανθρώπινη εφαρμογή της. Οι ιδέες δεν σκοτώνουν ανθρώπους. Οι άνθρωποι το κάνουν με πρόσχημα τις ιδέες, για λόγο άλλο κανέναν εκτός από το να επικρατήσουν των αντιπάλων τους.

Πάρε τις πιο απαστράπτουσες θεωρίες και δες πως εξευτελίστηκαν στην πράξη. Δεν τον χριστιανισμό που από το "Ου φονεύσεις" έγινε σταυροφορίες και γενοκτονίες και αποικιοκρατικές σφαγές αμάχων ανά τις ηπείρους.

Πάρε τον κομμουνισμό που από κυριαρχία του λαού έγινε άδεια ράφια και κουπόνια για χαρτί υγείας, ένα ψωμί την εβδομάδα ανά οικογένεια και πείνα στο χιόνι, πάρε τον σοσιαλισμό με σπόνσορα την μονσάντο ή την πρόκτερ και γκάμπλ.

Είναι κακές οι ιδέες;

Είναι κακή η φύση του ανθρώπου που ενστικτωδώς στρέφεται κατά του ανθρώπου πάντα;

Οι Ιδέες, σαν ακόμα ένα ανθρώπινο δημιούργημα, είναι ο Θεός που ποτέ δε βλέπεις αλλά σε μία φαντασμαγορική εκδοχή της αυθυποβολής, σε εμπνέει να βάζεις όρια στο χάος και στον εαυτό σου. Υπό αυτή την έννοια, ακόμα και οι άθεοι είναι θρήσκοι, διότι έχουν μία Ιδέα και δρούν πάνω σε αυτή. Οι Ιδέες είναι ο καλύτερος εαυτός μας που για πάντα προσπαθούμε να φτάσουμε, μία Ιθάκη που για χάρη της περνάς από ένα σωρό λιμάνια.

Ο κόσμος δεν θα είναι ποτέ τέλειος, όμως με το τέλειο στο μυαλό μας βοηθάμε ο ένας τον άλλον και κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη, χιλιοστό-χιλιοστό, με κόπο κάθε μέρα.

Οι άνθρωποι χρειάζονται τις Ιδέες, γιατί αλλιώς στρέφονται κατά του εαυτού τους, για αυτό και είναι υψίστης σημασίας να ξεχωρίζουμε το σφάλμα του ατόμου από την εσφαλμένη Ιδέα.
Όταν ο Χριστιανισμός λέει "Ου φονεύσεις" τότε, αν τελικά φονεύσεις, δεν φταίει ο Χριστιανισμός αλλά το ηλίθιο άτομο που υπακούει διαταγές, που "πατρίς-θρησκεία-οικογένεια" ή που το κέρδος λέει "ρημάξτε τη Σομαλία" οπότε τί να κάνουμε έτσι είναι η ζωή.

Επίσης, είναι ακόμα σημαντικότερο να διακρίνει κανείς την Ιδέα από την αναγωγή των ενστίκτων μας σε ιδέες, όπως στην περίπτωση των χρυσαυγιτών, όπως στην περίπτωση των παγανιστικών τελετών και άλλων που βασίζουν τη δράση τους στο βίαιο ή/και στο γενετήσιο ένστικτο, δικαιολογώντας αυτή την υποβάθμιση του ανθρώπινου πνεύματος ως επιστροφή στη φύση.

Κοίτα όμως, στη φύση δεν έχει πολιτισμό, αλλά ωμό κρέας μία φορά στα τρία χρόνια κι ενδιάμεσα έντομα ή ρίζες που σκάβεις με τα χέρια για να βγάλεις, έχει κρύο και γύμνια, έχει άλογους πίθηκους να ουρλιάζουν ο ένας στον άλλον και καθόλου μα καθόλου τέχνη ή δικαιώματα ή  σταθερότητα, που τόσο έχουμε για δεδομένη. Πόσοι θέλουν πραγματικά να επιστρέψουν στη Φύση; Μάλλον οι περισσότεροι προτιμούν μία ταπετσαρία στον τοίχο απέναντι από τον καναπέ τους, όπου καταναλώνουν την φύση υπό τη μορφή τόστ με μαγιονέζα και αναψυκτικό που σε κάνει να ρεύεσαι.

Άρα, δε φταίνε οι Ιδέες, η θρησκεία, η ιδεολογία ή η ηθική, ούτε η φιλοσοφία και η επιστήμη, αν οι άνθρωποι τις χρησιμοποιούν ως προφάσεις για την υπερβολή των ενστίκτων τους, όπως οι χρυσαυγίτες που είναι χριστιανοί παραβιάζοντας κάθε χριστιανική έννοια με τη δράση τους.

Οι άνθρωποι είναι αδύναμοι και θέλουν μία Ιδέα να φορτώσουν τα κρίματά τους, νιώθουν ενοχή πριν και μετά το λάθος.

Οι άνθρωποι θέλουν κάποιον να τους πεί τι να κάνουν, ώστε την ώρα της κρίσης να πουν "δεν έφταιγα εγώ, αυτός μου είπε".

Και αυτός είναι ο λόγος που όλες οι Ιδέες εξευτελίζονται τελικά.

Γιατί μέσα στα συντρίμμια των πολέμων η απολογία της ανθρωπότητας είναι αυτή.

"Δεν έφταιγα εγώ."

Πρωινιάτικα...

Όπως έλεγα και νωρίτερα, σχετικά με τη θεωρία του ελατήριου, η ανθρωπότητα σαν ελατήριο που υπόκειται πίεση, συσσωρεύει ενέργεια. Μόλις η πίεση αφαιρεθεί, σαν ελατήριο πετάγεται στο άλλο άκρο. Παλινδρομεί, πέρα-δώθε, μέχρι που κάποια στιγμή μέσω τριβής και απώλειας ενέργειας και χωρίς εξωτερική πίεση, να έρθει σε κατάσταση ηρεμίας, ισορροπίας, όχι σε κανένα από τα δύο άκρα αλλά κάπου στη μέση.

Όπως η σεξουαλική απελευθέρωση, ο φεμινισμός ή ίσως η θρησκεία και η θεώρηση της ομοφυλοφιλίας, ζητήματα μεγάλης κοινωνικής πίεσης εδώ και αιώνες, με την αφαίρεση πίεσης από το ένα άκρο φτάνουμε στο άλλο, να ξεπερνάει ο καθένας ότι όρια μπορεί, έτσι, από αντίδραση.

Θα μπορούσα να πω ότι η ανθρωπότητα περνάει την εφηβεία, νιώθει τα πρώτα σημάδια της πνευματικής ανεξαρτησίας, αλλά απερίσκεπτα πέφτει σε υπερβολές, σαν νέος στο πρώτο του μεθύσι.

Όμως τα όρια είναι η αντίδραση του ανθρώπου στην χαοτική φύση του κόσμου. Τα όρια τα βάζει κανείς εκεί που ορίζει η λογική και η πρακτική ανάγκη. Αν αλλάξει η ανάγκη, αλλάζουν και τα όρια. Τα όρια τα θέτει ο νους για να κόψει σε κομμάτια το σύμπαν, κι έτσι να το έχει όλο, αν και σε κομματάκια. Όλα, αλλά σε κομματάκια. Δεν γίνεται αλλιώς.

Δεν είναι πολύ όμορφο σαν εικόνα, λεφούσια ανθρώπων, ο καθένας με ένα κομμάτι σύμπαν, όσο μπορεί ο καθένας; Για φαντάσου μετά να απλώσει ο κάθε ένας το χέρι, να ενωθούν τα κομμάτια;

Τα όρια είναι χρήσιμα, αλλιώς η αταξία θα κάνει το παζλ ασυνάρτητο, ά-λογο.

Και η αρχή είναι όπως όλοι γνωρίζουμε ο λόγος.
Λόγος είναι η ομιλία, λόγος είναι η αιτία, λόγος είναι και η κρίση μας, τρισδιάστατη φύση του νού.

Πρέπει αυτό που ξέρουμε ή φρονούμε να το λέμε και να το μιλάμε, ή αντίστροφα, αυτό που λέμε να το ξέρουμε μετά από σκέψη. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος.

Περί πεποιθήσεως λόγος ουδείς

Δεν γνωρίζω τίποτα για το έργο. Αυτό που με ενοχλεί δεν είναι ότι δεν γνωρίζω, αλλά ότι δεν μπόρεσα να μάθω τίποτα, ούτε καν γιατί θεωρείται βλάσφημο αυτό το έργο και προς τί όλη αυτή η αναστάτωση. Όποιος έχει δεί το έργο και μπορεί να με ενημερώσει, είναι ευπρόσδεκτος να το κάνει.

Πέρα από όλα αυτά τα χυδαία, ένθεν και ένθεν, δεν βρίσκω κάτι πρωτότυπο σε αυτή την ιστορία. Πάντα κάποιοι εκμεταλλεύονται την τεράστια απήχηση των θρησκειών για να βγάλουν λεφτά. Γιατί, όπως όλοι γνωρίζουν στους καλλιτεχνικούς κύκλους, η πρωτοτυπία έχει εξαντληθεί και , εδώ και δεκαετίες, η τέχνη ανακυκλώνεται. Όλα έχουν ειπωθεί, με όλους τους πιθανούς τρόπους, οπότε ο μόνος τρόπος να προκαλέσεις συγκινήσεις, άρα και πωλήσεις, είναι να θίξεις ευαίσθητα ζητήματα.

Είσαι, ας πούμε ένα τσουλάκι με ωραία φωνή και ωραίο παρουσιαστικό (ξέκωλο); Σιγά το πράμα. Πέντε-πεντε την ημέρα, εκατό την εβδομάδα. Για να ξεχωρίσεις από το λεφούσι, δύο επιλλογές έχεις πια: να είσαι άφταστη στα αλήθεια, ή να εξευτελίσεις κάτι, όπως τον εαυτό σου, τα θεία, το κοινό αίσθημα, τη δημόσια αιδώ, το κοινό σου γενικώς.

Και ο καθένας μπορεί να φανταστεί ποιά επιλογή είναι δημοφιλέστερη, ως ευκολότερη.

Σε μία κοινωνία όπου οι καλλιτέχνες περισσεύουν, που η ποιότητα πλασάρεται ως το νέο ναρκωτικό του μάρκετινγκ και όχι ως αυθύπαρκτη ιδιότητα της πνευματικής αναζήτησης, ο μυρηκασμός ψευδο-ανατρεπτικών πρακτικών αναδεικνύεται σε κυρίαρχη ιδεολογία.

Το ότι αφορίστηκε ο Καζαντζάκης(κακώς) δε σημαίνει ότι όποιος εξευτελίζει την πίστη των ανθρώπων είναι κουλ.

Δεν ξέρω αν το έργο κάνει κάτι τέτοιο. Γενικά μιλάω, αναφέρομαι στην ευκολία της μόδας, την ίδια καραμέλα, ξανά και ξανά, να μην έχει κανείς τίποτα άλλο να πεί και να τραβά την προσοχή προσβάλλοντας κάτι.

Προσωπικά, παρατηρώ αυτή την τάση, να γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ομολογήσει κανείς ότι πιστεύει.
Και αυτό δεν λέγεται ανεξιθρησκεία.
Ούτε είναι ανεξιθρησκεία να παρουσιάζεις τον Ιησού ή τον Μωάμεθ ή όποιον προφήτη οποιασδήποτε θρησκείας σε άσεμνες πόζες ή να τον γελοιοποιείς. Δεν είναι ανεξιθρησκεία να εμφανίζεσαι ημιγυμνη σε μία εκκλησία και να βωμολοχείς.

Να το θέσω αλλιώς: αν αυτές οι κοπελίτσες είχαν κάνει ακριβώς το ίδιο πράγμα σε μία πλατεία ή σε ένα μοδάτο εστιατόριο, ούτε για να τις φτύσουν δεν θα έστρεφαν το κεφάλι οι μοσχοβίτες. Άρα, δεν είχαν στο μυαλό τους ανατροπές και το δίκιο του εργάτη, αλλά να τραβήξουν την προσοχή απλά. Αν κάνω λάθος, ας μου το επισημάνει κάποιος, γιατί ενώ δε γνωρίζω τίποτα για την ρωσική κοινωνία, ξέρω ότι στην ελλάδα έτσι θα γινόταν και ότι μέσες-άκρες οι απλοί άνθρωποι είναι ίδιοι.

Αν κάποιος πεί γαμώτο στο δρόμο, στο δελτίο ειδήσεων ή στα μεγάφωνα, λίγοι θα σχολιάσουν. Αν όμως φορέσεις μία κυλότα ροζ και μπείς στο ιερό ουρλιάζοντας, ε, τί στο καλό! Ένα εξώφυλλο θα το βγάλεις!

Να θυμάστε ότι μπορεί η αθεία να μην θεωρείται από τους ίδιους τους άθεους ως θρησκεία, όμως ορισμένες από τις πρακτικές τους ανήκουν αναμφίβολα στην κατηγορία του προσυλητισμού, ο οποίος πρέπει να ξέρετε ότι απαγορεύεται. Και διευκρινίζω: ένα παιδί που μεγαλώνει σύμφωνα με τις αρχές των γονέων του, δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Το να διδάσκεται στα σχολεία η επίσημη θρησκεία του κράτους είναι απλά κάτι που συμβαίνει παντού. Το να με προσκαλλεί η Αόρατη Μελάνη στα αθειστικά της δρώμενα, δεν είναι προσυλητισμός, γιατί είναι μία απλή πρόσκληση, την οποία έχω την άνεση να αρνηθώ. Το να αλλοιώνεις τα θρησκευτικά μου κείμενα όμως, είναι πολύ σοβαρό και, αν το κάνεις, πρέπει να δείξεις μεγάλη προσοχή διότι για εμένα είναι κάτι το ιερό και δεν μου αρέσει να με βρίζουν για τις πεποιθήσεις μου, ούτε να προσπαθούν να μου αποδείξουν πόσο γελοίος είμαι.

Φυσικά, οι υπερβολές των θρησκειών είναι κάτι που κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί. Απλά, το να βλέπω τους νέους ανθρώπους να δρούν με τον ίδιο τροπο (με φανατισμό) είτε από τη μία πλευρά είτε από την άλλη, είναι κάτι που με θλίβει και λέω ότι ελπίδα δεν υπάρχει καμμία. Ότι είμαστε άξιοι της μοίρας μας.

Πιστεύεις αυτό, κύριος; Με γειά σου, με χαρά σου.
Πίστευε εσύ αυτό, εγώ θα πιστεύω το άλλο, κι ο κάθε κατεργάρης στον πάγκο του. Αμα σε ρωτήσω, θα απαντήσεις, και το αντίστροφο, αν με ρωτήσεις θα απαντήσω, όμως αν δεν έχει τεθεί το θέμα, γιατί να φαγωνόμαστε; Και γιατί να χαλιόμαστε για κάτι που βρίσκεται καθαρά μέσα στο κεφάλι μας και πουθενά αλλού;
Γιατί να ασχοληθείς με το τί έχω εγώ στο μυαλό μου; Γιατί προσπαθείς να με αλλαξοπιστήσεις; Αν κάνω εγώ το ίδιο, θα σου άρεσε; Αν εγώ παρουσίαζα ένα έργο με άθεους να γελοιοποιούνται, θα σου άρεσε; Ποιά επιστημονική αλήθεια και ποιά ελευθερία λόγου θα δικαιολογούσε κάτι τέτοιο, την προσβολή των πεποιθήσεών σου;;;;;;

Γιατί δεν μας αρκεί να πιστεύουμε σε κάτι; Γιατί πρέπει σώνει και καλά να το επιβάλλουμε στον διπλανό μας, γιατί δεν του αναγνωρίζουμε το δικαίωμα να πιστεύει σε ότι θέλει, στις νεράιδες, στο μάτι, στους κρύσταλλους, στον βούδα, στους εξωγήινους, στο τίποτα, χωρίς να του πρήζουμε τα ούμπαλα ολημερίς;

Και σε τελευταία ανάλυση, η απήχηση των μεγάλων θρησκειών δεν ήταν κάτι που επιβλήθηκε, αλλά κάτι που προέκυψε, μέσα από τις ανάγκες των κοινών ανθρώπων και ανάβλυσε από τη συλλογική δυναμική τους. Όταν οι διάφοροι προφήτες μίλησαν, συγκίνησαν κάτι μέσα στους ανθρώπους, κάτι το πανίσχυρο και αδιαμφισβήτητο, παρόλο που όπως είπαμε νωρίτερα τα πάντα είναι μέσα στο κεφάλι μας. Κανείς καλλιτέχνης δεν το έχει καταφέρει αυτό και λογικό είναι να το επιθυμεί, όμως υπάρχουν τρόποι και τρόποι. Όταν εκατομμύρια ανθρώπων συγκινούνται από κάτι, τότε αυτό το κάτι, καλά θα κάνεις να το λάβεις υπόψιν, και μάλιστα πολύ σοβαρά.
Αν η αθεία ή η σαιεντολογία ή οποιαδήποτε άλλη πίστη είχαν την ίδια απήχηση, τότε θα το είχαμε καταλάβει ως τώρα, γιατί θα είχαν συνταρράξει τον κόσμο.
Αλλά αυτό είναι μία άλλη κουβέντα, το γιατί οι μεγάλες θρησκείες έγιναν μεγάλες. Άλλη φορά αυτό. Μέχρι τότε, υπομονή με τον συνάνθρωπο, αν δεν μας έχει βλάψει με κάποιο τρόπο. Σε εκείνη την περίπτωση, #*@*στε του τα κουτάλια.

Ζω ένα δράμα

Πριν τα τούρκικα ήταν τα μεξικάνικα, και πριν από αυτά τα βραζιλιάνικα. Πριν τα βραζιλιάνικα ήταν τα αμερικάνικα, που ωστόσο εξακολουθούν να επιμένουν ακόμα και σήμερα. Ήρωες βγαλμένοι από άλλα ενδιαιτήματα, που τίποτα τα κοινό δεν έχουν με την ελληνική φυσιογνωμία, κι ωστόσο γίνονται δημοφιλείς, ακριβώς για αυτό το λόγο, μας αφορούν χωρίς να μιλάνε για εμάς. Μιλούν για έρωτες, αλλά τόσο μακρυνούς που νιώθεις ασφαλής ότι δεν σε κουτσομπολεύει κανείς.

Οι άνθρωποι της ελλάδας, σαν ένας, στράφηκαν προς τα εκεί, ως αντίδραση στα ίδια ερεθίσματα, όπως στην χρυσή αυγή ή σε οποιαδήποτε άλλη μόδα μας έρχεται ουρανοκατέβατη κατά καιρούς. Είναι η εύκολη λύση. Στο τέλος της ημέρας, δεν θέλουμε να νιώσουμε ενοχές ή δυσφορία, αλλά να αφήσουμε κάτω το βάρος της ευθύνης για να μπορέσουμε επιτέλους να μην ανησυχούμε, να μη σκεφτόμαστε.

Δεν είναι κακό, ούτε πρέπει να το περιφρονούμε, αλλά οπωσδήποτε πρέπει να το συνυπολογίζουμε στις προβλέψεις μας, γιατί πάντα έτσι ήταν οι άνθρωποι, οι κοινοί άνθρωποι, αντί να θέλουν την ευθύνη, να την ρίχνουν σα μπαλάκι σε άλλους και στο τέλος της ημέρας να κοιμούνται σα να μην έκαναν κανένα κακό σήμερα.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν να σκέφτονται, αλλά αντιθέτως θέλουν την πνευματική ανευθυνότητα του να τους πεί κάποιος τί να κάνουν. Και θα το κάνουν, αρκεί να βρεθεί κάποιος με γραβάτα και σοβαρή φωνή να υποστηρίξει ότι έτσι είναι το σωστό. Φοβούνται, βλέπεις,  ότι μόνοι τους θα κάνουν λάθος.

Ξεχνούν όμως ότι και οι άλλοι που τους δίνουν τις ορμήνειες, κι αυτοί τα ίδια ποσοστά λάθους έχουν.

Αναζητούν οι άνθρωποι οδηγίες για το πως να ζήσουν τη ζωή τους, με αγωνία ψάχνουν τον τυφλοσούρτη της ευτυχίας.

Αναπόφευκτα, κάτι πάει λάθος, γιατί οι συνταγές δεν υπάρχουν. Η απλή αλήθεια είναι ότι κανείς θεσμός και κανένα σύστημα δεν μπορεί να προβλέψει τις ανθρώπινες δράσεις και αντιδράσεις σε όλο τους το εύρος, πράγμα που σημαίνει ότι το σφάλμα δεν μόνο σίγουρο, δεν είναι απλώς αναπόφευκτο, αλλά είναι θέμα χρόνου, και σφάλμα σε αυτή την περίπτωση αποτελεί η τυφλή εφαρμογή οποιουδήποτε κανόνα ανεξάρτητα από τις αλλαγές των συνθηκών.

Και, όταν μία μάζα ανθρώπων ακολουθεί τυφλά μία συνταγή, τότε το σφάλμα αφορά ένα πληθυσμό και από σφάλμα γίνεται γενοκτονία.

Και μετά, αφού παραδώσαμε σα δωράκι την ευθύνη σε άλλους, οργιζόμαστε όταν αυτοί δρούν κατά την ανθρώπινη φύση τους, είναι δηλαδή άπληστοι, εγωιστές και επιπόλαιοι. Μα, αφού μου χάρισες την ευθύνη σου, τότε είναι πιά δική μου και ότι θέλω την κάνω, λέει ο ηγέτης και σε στέλνει στο συσσίτιο, αφού σε έχει πείσει με το ύφος του ειδήμονα ότι το χρηματιστήριο είναι καλή ιδέα για έναν αγρότη από την άνω τραχανοπλαγιά, κι εσύ αντί να χρησιμοποιήσεις τη γνώση ή το ένστικτό σου, ή ίσως το φόβο που φυλάει τα έρμα, αντί να πείς "Ωπα. Για στάκα. Εγώ τα λεφτά ξέρω ότι βγαίνουν έτσι. Τί μου λέει ετούτος εδώ;" τα παραμερίζεις όλα επειδή νομίζεις ότι κάποιος άλλος ξέρει καλύτερα από εσένα την αξία της περιουσίας σου, υλικής και νοητικής.

Διαβάζεις οδηγίες σχέσεων στα βιβλία με τις οδηγίες αυτοπεποίθησης, επιτυχίας ή κι εγώ δεν ξέρω τί άλλο τίτλο μπορεί η κάθε επηρμένη να σκαρφιστεί για πουλήσει κοινοτυπίες σε χιλιάδες αντίτυπα, και καταπνίγεις την εσωτερική φωνή που σου λέει "τον αγαπώ, πάω να τον βρώ" για να μην πέσεις έξω, αφού ο ειδικός των σχέσεων τα λέει πειστικά και ραφινάτα. Κι αντί να είσαι ο εαυτός σου, ακολουθείς οδηγίες, και στο τέλος μένεις μόνος, ένα οικειοθελές ρομπότ, με την ικανοποίηση ότι τα έκανες όλα σωστά αλλά με την απογοήτευση ότι το πείραμα απέτυχε. Κι αντί να δείς ότι ξανά και ξανά επαναλαμβάνεται το ίδιο, να ακολουθείς τις οδηγίες και όλα να πάνε ανάποδα, πείθεις τον εαυτό σου ότι κάτι δεν έκανες σωστά και την επόμενη φορά διαφοροποιείς τη συνταγή, λες και ο γκόμενος που έχεις μπροστά σου δεν είναι άνθρωπος με αισθήματα, αλλά κοτόπουλο στη γάστρα, μία να σου βγεί έτσι μία αλλιώς και μετά να θυμάσαι: τα βήματα της συνταγής, να καταστρώνεις σχέδιο για τον επόμενο και όλους να τους βλέπεις σαν προϊόντα, εραστές στο ράφι και ποιόν να διαλέξεις, αντί να γεύεσαι τους χυμούς και την μοναδικότητα του καθενός, όπως έρθει, βλέποντας και κάνοντας, γιατί με τους ανθρώπους δεν γίνεται αλλιώς. Τους βάζεις στη ζυγαριά της σχέσης που έθεσε το κοσμοπόλιταν και κόβεις σαν προκρούστη και μετά λες γιατί μου έμεινε μισός...

Δεν είναι έτσι οι σχέσεις. Δεν είναι έτσι η αγάπη, ούτε ο έρωτας έχει οδηγίες. Θα ήταν σα να βάζεις χάρακα στα κύματα.

Μεγάλο πράγμα οι ενοχές.

Μεγάλο πράγμα η ντροπή.

Μετά, μας φταίει η θρησκεία. Μας φταίει ο καπιταλισμός, ο κομμουνισμός, η χρυσή αυγή, μας φταίνε τα μμε και η κυβέρνηση, μας φταίει οποιοσδήποτε άλλος, εκτός από τον εαυτό μας και ποτέ δε σκεφτόμαστε ότι το να ακολουθείς οδηγίες ή διαταγές είναι επιλογή και αν είναι ασυνείδητη τότε πολύ κακώς.

Πότε θα πετάξουμε πέρα τα εγχειρίδια της καλής συζύγου, της καλής μαμάς και του καλού γκόμενου; Πότε θα πετάξουμε πέρα την θρησκεία της αθεΐας που μας κάνει να νομίζουμε ότι χωρίς τη θρησκεία δεν θα σκοτώνονταν οι άνθρωποι, χωρίς τη θρησκεία δεν θα ήμασταν μαντρωμένοι; Γιατί, εκτός από τη θρησκεία, πόσα μαντριά ακόμα υπάρχουν έχει μετρήσει κανείς; Έχει μετρήσει κανείς ότι τα μαντριά της σκέψης αφορούν την επιβεβλημένη ιδεολογία, την μηντιακή διάσταση του καλού και του κακού, την πολιτική, την συστηματοποιημένη φιλοσοφία που διδάσκεται πανομοιότυπα σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου, σαν ευαγγέλιο; Άνθρωποι που σου λένε τι να νιώσεις διαβάζοντας ένα βιβλίο και τί πρέπει να καταλαβαίνεις από ένα ποίημα; Πως να σκέφτεσαι δηλαδή.

Αυτό το σκεφτήκατε;

Οι άγγλοι έχουν μία φράση που βρίσκω ταιριαστή: Βγαίνεις από το τηγάνι και πέφτεις στη φωτιά. Έτσι και με τη θρησκεία, νομίζεις ότι όντας άθεος το μυαλό σου είναι δικό σου, αγνοώντας τις πολλαπλές πλύσεις εγκεφάλου από "πεφωτισμένους" παπαγάλους που έναντι μεγάλης αμοιβής διδάσκουν στα πανεπιστήμια πως να είμαστε όλοι ίδιοι και πως να μην διαφέρουν οι γνώμες και οι απόψεις μας, πως να είμαστε εξαρτημένοι από άλλους πνευματικά. Κάποιους που επάγγελμά τους είναι να σκέφτονται, γιατί εμείς δεν ξέρουμε πως να σκεφτόμαστε.

Επαγγελματίες φιλόσοφοι για όνομα του θεού, δεν είναι αυτό τραγικό;

Γιατί όσο οι άνθρωποι αναθέτουν σε άλλους την ευθύνη της ζωής και των επιλογών τους, γιατί όσο οι ίδιοι οι άνθρωποι αυτολογοκρίνονται, τότε για πάντα θα γίνεται το ίδιο: μπροστά στη δυστυχία μας θα απαντάμε "Ακολουθούσα διαταγές" θεωρώντας ότι όταν δεν έχεις την ευθύνη δεν πονάς, τυφλοί μπροστά στο γεγονός ότι και χωρίς ευθύνη υποφέρουμε, ότι ακόμα και η πυξίδα δείχνει αλλού μερικές φορές.

Ξεπεζέψτε

• Είναι γεγονός, και μάλιστα ιστορικό, ότι οι άνθρωποι μπορούν να πάρουν ακόμα και την πιο καλή ιδέα και να την κάνουν σαν τα μούτρα τους.
• Έτσι, ενώ υπάρχουν κάποιοι που έχουν ενόραση και διαίσθηση και προνοητικότητα, αλλά ταυτόχρονα έχουν και καλές προθέσεις ώστε αυτές τους τις δυνάμεις να τις δωρίσουν στο γενικότερο καλό, η ανθρωπότης σαν σύνολο παραλαμβάνοντας αυτό το δώρο, τείνει να το εξευτελίζει και να το καταστρέφει, να το φθείρει, να το διαβρώνει.
• Έτσι συμβαίνει με κάθε μεγάλη ιδέα.
  
• Και ενώ οι άθεοι καταφέρονται εναντίον της θρησκείας, αλαζονικά θαρρώντας ότι μόνο αυτοί έχουν δεί την απάτη, ξεχνούν να εξετάσουν την περίφημη επιστήμη τους που έχει και αυτή την ίδια τύχη με την θρησκεία, δηλαδή να χρησιμοποιηθεί με κακό τρόπο από κακούς ανθρώπους.
• Τα παραδείγματα είναι πολλά, και προς τις δύο κατευθύνσεις, όπως για παράδειγμα στους πολέμους οι οποίοι μπορεί μεν να έγιναν για θρησκευτικούς λόγους, όμως η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν φροντίσει να τους κάνουν καταστροφικότερους, από κάθε άποψη.
• Και είναι επίσης αλήθεια, ότι τα μεγάλα μυαλά, αυτοί που τελικά άλλαξαν τον κόσμο, είτε επιστήμονες, είτε στοχαστές είτε άγιοι, ήταν πλούσιοι κερατάδες που έτρωγαν τα λεφτά του κοσμάκη σε ποσοστό τόσο καταθλιπτικά συντριπτικό, που να είναι εύκολο να συσχετίσει κανείς τις μεγάλες ανακαλύψεις και τις μεγάλες θεωρίες με καθίκια και παλιάνθρωπους. Δες ας πούμε εκείνον τον τύπο που ανακάλυψε τη θεωρία των γονιδίων, που ήταν μοναχός σε μοναστήρι. Χρειάστηκε να συντηρεί μία κοινωνία για αιώνες μία θρησκευτική οργάνωση που εκμεταλλεύονταν τον κόπο της δουλειάς τους και την ευπιστίας τους, για να βγεί κάτι το τόσο ριζοσπατικό στον κόσμο, ένας τοκετός εξαιρετικά οδυνηρός.
• Αντίστοιχα παραδείγματα από τον κόσμο της περιβόητης επιστήμης, ας πούμε τα διάφορα πειράματα που έγιναν πάνω σε ανθρώπους και ζώα, τις διάφορες τεχνολογίες που εξυπηρετούν ολοκληρωτικά καθεστώτα και τέλος, τους πουλημένους επιστήμονες που πληρώνονται για να λένε στον κόσμο  ότι το τεχνητό βοήθημα είναι καλύτερο από το φρούτο που φυτρώνει στο δέντρο ή ακόμα χειρότερο, από εκείνους που φροντίζουν να βγάζουν ότι θρεπτικό υπάρχει στις φυσικές τροφές για μας το πουλήσουν μετά μέσα σε πλαστική συσκευασία, που ούτε απορροφάται από τον οργανισμό ούτε καλή γεύση έχει αλλά αποφέρει υπερκέρδη στον διεθνέμπορο πορτοκαλάδας.
• Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι όπως διαστρεβλώθηκε η διδασκαλία του χριστού από τους ίδιους τους εκκλησιαστικούς πατέρες, με επίσημες βούλες και σφραγίδες, έτσι και η επιστήμη που έχετε κάνει κορώνα στο κεφάλι σας οι άθεοι, ήδη έχει υποστεί την καταστροφική  διάβρωση του χρηματικού ή εξουσιαστικού συμφέροντος, από τους ίδιους τους δόκτωρες, επιστήμονες με οφφίκια και περγαμηνές.
• Οι επιστήμονες δεν είναι πλέον αξιόπιστοι.
• Πάρε έναν γιατρό που συνταγογραφεί ότι του πεί η μπάγιερν, έναν υπερ-σούπερ-γαμάτο-οικονομολόγο που καταστρέφει ένα έθνος γιατί του είπε η ζήμενς ή έναν διαιτολόγο που παίρνει ζωές στο λαιμό του επειδή στα ιατρικά βιβλία κάποιος πληρώθηκε να γράφει ότι το πίτουρο είναι καλό και το σιτάρι κακό.
• Υπάρχει ποσοστό αλήθειας στην επιστημονική έρευνα και υπάρχει ποσοστό αλήθειας στις μυθικές προσωποποιήσεις της ηθικής ή της ζωής που κάποιοι ονομάζουνε θρησκεία.
• Αν οι επιστήμονες, μέσα στην αλαζονεία τους, δεν έπαιρναν κυριολεκτικά τις γραφές των διαφόρων θρησκείων, τότε ίσως να μπορούσαν να εντοπίσουν τα ψήγματα αλήθειας που κρύβει η κάθε μία τους και το πόσο σημαντικό είναι για έναν άνθρωπο να πιστεύει στην καλοσύνη, κι ας έχει όποιο όνομα θέλει, κι ας έχει για σύμβολο οπιοδήποτε κεφάλι ζώου τύχει να του αρέσει.
• Σε λίγο οι επιστήμονες θα μας πούν ότι δεν πρέπει να διαβάζουμε ούτε να βλέπουμε ιστορίες, ότι ο Τομ Σώγιερ ήταν μία βλακεία που δεν υπήρξε ποτέ, ότι η ποίηση δεν είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη  ή ίσως ότι η λογοτεχνία αποτελεί ψευδορκία.
• Ας κάνουν τη δουλειά τους καλά οι επιστήμονες και ας κάνουν καλά τη δουλειά τους οι ιερείς (και όλοι οι υπόλοιποι, φυσικά)  και έτσι, μόνο τότε, θα αλλάξει ο κόσμος.
• Ωστόσο, άγγελοι δεν υπάρχουν, τουλάχιστον όχι με την έννοια που μας έχουν παραπλανήσει να πιστεύουμε.
• Οι άνθρωποι πολύ συχνά προτιμούν την εύκολη λύση από το να κάτσουν να σκεφτούν, προτιμούν να ακολουθούν οδηγίες παρά να μπούν στον κόπο να κάνουν αυτό που θα ήθελαν, ή ίσως εσφαλμένα νομίζουν ότι καποιος άλλος ξέρει καλύτερα από αυτούς το τί ειναι σωστό για τους ίδιους.
  
• Έστω και έτσι, έστω και με τα καθίκια του συμφέροντος και τους εμπόρους της ευπιστίας, έστω και με τις κομπίνες των αρχόντων ή την προδοσία των εθνών, η ανθρωπότητα έχει καταφέρει τόσα πολλά, με τόσο κόπο και με κόστος ασύλληπτο.
• Κάθε φορά που περιφρονούμε τη θρησκεία ξεχνάμε το τί έχει προσφέρει στον κόσμο, τον καιρό που η επιστήμη ήταν να βάζεις αίμα γουρουνιού σε άνθρωπο περιμένοντας να του περάσει ο πυρετός ή να ρίχνεις ξεραμένα φύλλα σε μία πληγή για να μην γαγγραινιάσει. Σε κείνους τους καιρούς, η θρησκεία κράτησε τους ανθρώπους μαζί, τους οργάνωσε και τους όπλισε με σθένος, να ζήσουν, να επιζήσουν άλλη μία μέρα, και μετά άλλη μία, άλλη μία, λίγο ακόμα, με τόσον πόνο και απώλεια.
• Είμαστε, ευτυχώς, πολύ καλομαθημένοι και έχουμε την πολυτέλεια να μπορούμε να τα περιφρονούμε όλα αυτά.
• Δεν πρέπει.
• Δεν πάει ούτε καν αιώνας από τότε που οι ευρωπαίοι πέθαιναν στους δρόμους από πείνα.
• Δεν πάει καιρός, ούτε καν αιώνας, από τότε που οι μανάδες γεννούσαν δέκα παιδιά για να ζήσουν τα πέντε και που αν χτυπούσες στο χέρι ήταν κάτι παραπάνω από πιθανό να μείνεις ανάπηρος ή να πεθάνεις.
• Κι ωστόσο είμαστε εδώ.
• Μαζί.
• Και κάπου εκεί έξω, είναι ο έρωτας.

'Ετσι

Η μεγάλη μεγάλη μεγάλη ιδέα που κρύβεται στην αγάπη και την ομορφιά του Χριστιανισμού (αυτού που πηγάζει από την γλύκα του Χριστού και όχι από τις δομές των θρησκειών και των συστημάτων που βασίζονται στην θεολογία) είναι η έννοια της ελευθερίας. Το ότι για να "σωθείς", ότι και να σημαίνει αυτό, πρέπει να το επιλέξεις. Ενεργά. Και να το βιώσεις. Με κόστος. Με εργασία. Με κόπο.

• Από τον πρόβατο

ΓΙΑΤΙ Ο ΝΕΟΣ ΜΠΛΟΓΚΕΡ ΔΕ ΜΟΥ ΦΟΡΤΩΝΕΙ ΓΙΟΥΤΙΟΥΜΠ!?

Από κόλυβα που δεν τρώς...

• Ας αποτυπώσουμε τα σημεία στα οποία συμφωνούμε, τα οποία είμαι απολύτως βεβαία ότι είναι τα εξής:

1. Οι ιερείς, ειδικά στα υψηλά κλιμάκια της εκκλησιαστικής ιεραρχίας, είναι τόσο διεφθαρμένοι όσοι και οιοσδήποτε άλλος αξιωματούχος, όπερ σημαίνει ότι δεν είναι να τους λαμβάνει κανείς υπόψιν όταν πρόκειται για σοβαρά ζητήματα
2. Η εκκλησία είναι τόσο αποκομμένη από την κοινωνία όσο και η πολιτική
3. Το οικονομικό συμφέρον έχει, εδώ και κάτι αιώνες, καταστήσει τις εκκλησίες οικονομικά και όχι πνευματικά ιδρύματα

• Ωστόσο, διαχωρίζοντας την πίστη από την εκκλησία, όπως θα μπορούσε κανείς να διαχωρίσει την εκπαίδευση από την καλλιέργεια ή την ήρα από το σιτάρι, μένει ακόμα άλυτο το ζήτημα της πίστης αυτής καθεαυτής, όχι δηλαδή περί των πρακτικών καθημερινών ζητημάτων αλλά περισσότερο στο τι πρεσβεύει η ορθόδοξη θρησκεία, όσον αφορά το τί έχει ο καθένας στο μυαλό του
• Η χριστιανική διδαχή, αποκλείει τα εξής: την ομοφυλοφιλία, την αποτέφρωση, την μοιχεία και ένα σωρό άλλα, λιγότερο πιπεράτα πράγματα
• Αυτό που δεν αποκλείει, είναι το να πιστεύει κανείς σε κάποια άλλη θρησκεία
• Φυσικά, αν διαβάζεις έστω και στα γρήγορα τας γραφάς, τότε θα δείς πολλούς αφορισμούς, πολλές καταδίκες και πολλές κατάρες που έχουν να κάνουν με την μετά θάνατο ζωή, την σωτηρία της ψυχής, κόλαση και παράδεισο, αριστερά και δεξιά του πατρός, κοκ, ώστε να καταστάται σαφές μία απλή αλήθεια: το να είσαι χριστιανός έχει προϋποθέσεις και δεν κρίνεται από αυτά που λές στην αρχή της ζωής σου, αλλά στο τέλος από αυτά που έχεις κάνει
• Άρα, αν θες να μην ταφείς αλλά να αποτεφρωθείς μετά τον θάνατό σου, αν είσαι ομοφυλόφιλος και μάλιστα θες και να το επισημοποιήσεις, τότε δεν επιτρέπεται να είσαι χριστιανός
• Και σε ρωτώ
• Τι σε κόφτει;
• Από μία θρησκεία που καθόλου δε σε εκφράζει, τι σε νοιάζει κι αν σε κατακρίνει;
• Ας λέει ο τάδε προφήτης ότι θα πάει στην κόλαση όποιος φορέσει γυναικεία ρούχα
• Αν εσύ είσαι αυτός που είσαι, τότε απλά επιλέγεις να μην είσαι χριστιανός
• Μπορείς να είσαι βουδιστής ή κι εγώ δεν ξέρω τί άλλο, άθεος, αγνωστικιστής σιεντολόγος ή σιχ, ώστε να σου επιτρέπεται να ανήκεις κάπου χωρίς ενοχές και καταδίκες, αν τόσο καούρα έχεις να ανήκεις σε θρησκεία
• Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει ορισμένοι άνθρωποι να είναι και το ένα (χριστιανοί) και το άλλο (οτιδήποτε απαγορεύεται από τη θρησκεία αυτή)
• Και να κάνω όσα απαγορεύει η θρησκεία και να ανήκω σε αυτήν
• Είναι αντιφατικό!
• Το να εμφανιστείς με τον ομόφυλο αρραβωνιαστικό σου στην κυριακάτικη λειτουργεία, είναι σα να έχεις την απαίτηση να γίνεις μέλλος της λέσχης σκακιού για να παίξεις τάβλι
• Αναίτια προκλητικό και, πάνω από όλα, άσκοπο, μάταιο, δεν οδηγεί πουθενά
• Θα μου πείς, η εκκλησία, προκειμένου να διατηρήσει τα τσιφλίκια της ώστε να συνεχίσει να εισπράττει από την τέλεση κάθε μυστηρίου, δεν θα αφήσει κανέναν άλλον να κάνει ότι θέλει, όπως με την περίπτωση του αποτεφρωτηρίου
• Θα μπορούσε να χτιστεί ένα αποτεφρωτήριο για όσους δεν είναι της θρησκείας μας, άρα εξ ορισμού δεν θα τους "διάβαζαν" οι ιερείς μας ούτως ή άλλως, πράγμα που λογικό μου φαίνεται, από την άλλη οι ιερείς δεν θέλουν να ξεφύγει κανείς
• Όπως είναι τώρα τα πράγματα, από φόβο μήπως χάσουν τις κηδείες, οι παπάδες θα διώξουν τους προς αποτέφρωση πελάτες σε άλλες χώρες, άρα θα χάσουν την "πελατεία" τους ότι και να κάνουν
• Αυτό θα έχει τέτοιες οικονομικές συνέπειες που αναπόφευκτα θα αναγκάσουν το ιερατείο να αναθεωρήσει τη στάση του, εν καιρώ
• Όσο για το δεύτερο σκέλος της αντιδρασης για την ανέγερση του αποτεφρωτηρίου, που έχει σχέση με την οικολογία και τις επιπτώσεις της καύσης στο περιβάλλον της πόλης, παρόλο που δεν είμαι ειδήμων, είμαι σίγουρη ότι μία έρευνα από ανεξάρτητους επιστήμονες, θα μπορούσε με σχετική ευκολία να αναδείξει μία λύση που να μην επιβαρύνει τον αέρα της πόλης
• Ψυχραιμία, συνιστώ
• Άλλωστε, δεν είναι και ζήτημα ζωής ή θανάτου...

Ίσως να μην έχει σημασία τελικά.

• "Το χειμερινό ηλιοστάσιο είχε τεράστια σημασία γιατί οι κοινότητες δεν ήταν σίγουρο ότι θα επιβίωναν τον χειμώνα, άρα έπρεπε να έχουν προετοιμαστεί τους προηγούμενους εννέα μήνες. Η λιμοκτονία ήταν συνήθης από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο, διάστημα που ήταν γνωστό και ως μήνες του λιμού. Στα εύκρατα κλίματα, ο εορτασμός στη μέση του χειμώνα ήταν ο τελευταίος πριν τον βαρύ χειμώνα. Τα περισσότερα βοοειδή σφάζονταν για να μην χρειάζονται τάισμα, κι έτσι τότε ήταν η μοναδική εποχή του χρόνου κατά την οποία υπήρχε άφθονο φρέσκο κρέας. Η πλειοψηφία κρασιών και μπυρών που είχαν παρασκευαστεί στη διάρκεια της χρονιάς ήταν και αυτά πλέον έτοιμα για κατανάλωση σε αυτή την περίοδο. Μιας και το ηλιοστάσιο σηματοδοτεί την αναστροφή της υποχώρησης του ήλιου στον ουρανό, ήταν συχνοί μύθοι γέννησης ή αναγέννησης ηλιακών θεών, σε πολιτισμούς που χρησιμοποιούσαν ημερολόγια βασισμένα στα ηλιοστάσια."
• Το γεγονός ότι υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία ανάμεσα στις θρησκείες, δεν είναι θέμα αντιγραφής ή ευπιστίας, αλλά αντιθέτως δείχνει ότι το συγκεκριμένο κόλπο έπιασε, ότι κάτι θεωρήθηκε καλό και για τις άλλες κοινωνίες. Αυτό δεν θα πρέπει να μας κάνει δύσπιστους, αλλά αντιθέτως πιο περίεργους, γιατί τόσες θρησκείες λένε ίδια πράγματα, μήπως υπάρχει λόγος?
• Είναι προφανές ότι ο μύθος κρύβει από πίσω του αλήθειες όχι απλώς σημαντικές αλλά ουσιώδεις για την επιβίωση, αλήθειες που εμείς οι βολεμένοι δυτικοί έχουμε την έπαρση να αμφισβητούμε από το ύψος των τραπεζικών μας λογαριασμών, γιατί μόνο αυτό μας χωρίζει από το να σκύψουμε ταπεινά μπροστά στο δέος ενός χειμώνα χωρίς θέρμανση και τρόφιμα εύκολα αποκτημένα από το πλησιέστερο σουπερμάρκετ.
• Οι θρησκείες δεν αφορούσαν μόνο την προσευχή και το ποιός θα παντρευτεί ποιόν. Οι θρησκείες ήταν ταυτόσημες με την κοινωνία γιατί οι ιερείς ήταν οι μόνοι μορφωμένοι άνθρωποι, άρα υπεύθυνοι για όλα τα σημαντικά πράγματα, από την τήρηση αρχείων, νόμων, κανόνων, μέχρι την οργάνωση της παραγωγής, το εμπόριο και την επιβίωση.
• Για άλλη μία φορά, μπορεί για εμάς η επιβίωση να μην αποτελεί ζήτημα πλέον, όμως τα παλιά χρόνια τότε που οι θρησκείες ζούσαν και βασίλευαν, μία βροχή ή η έλλειψή της μπορούσε να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο πόσα παιδιά θα επιζήσουν αυτή τη χρονιά ή όχι, πόση πείνα θα βρεί την ομάδα ή όχι, αν θα χρειαστεί να κάνουμε πόλεμο με τους διπλανούς ή να μεταναστεύσουμε στην άλλη άκρη του κόσμου για νερό, κοκ.
• Αυτό το κοινωνικό-οικονομικό-ηθικό σύστημα ήταν αρκετά περίπλοκο ώστε να περικλείει όσους κανόνες χρειάζονταν για την ομαλή λειτουργεία της κάθε κοινωνίας σε όλα αυτά τα επίπεδα, και οι μύθοι που χρησιμοποιούνταν για την άσκηση και εφαρμογή της πήγαζαν από τις τοπικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες .Ο καθένας είχε τους θεούς που του άξιζαν, σα να λέμε.
• Αυτό, είναι μία μεγάλη κουβέντα, τώρα.
• Τί σημαίνει "τους θεούς που τους άξιζαν".
• Επειδή οι άνθρωποι είναι άπληστοι, βίαιοι, παρορμητικοί, μεγαλομανείς, εγωκεντρικοί, αφελείς ώρες-ώρες, ρομαντικοί τη μία και κυνικοί την άλλη, μέσα στη μυθοπλασία έβαλαν και όλα αυτά τα συστατικά.
• Όπως ένα θυμωμένος άνθρωπος θα φωνάξει, θα απειλήσει, θα χτυπήσει ίσως, ή ίσως τραβήξει και όπλο, έτσι και οι θεοί είναι εκδικητικοί και τρομεροί στις τιμωρίες τους, έγιναν το εργαλείο για τις ανθρώπινες υπερβολές.
• Όπως όλα τα εργαλεία του ανθρώπου, έχει και η θρησκεία δύο όψεις, την ωφέλιμη και την επικίνδυνη.
• Το τί θα εισπράξει κανείς από την θρησκεία είναι θέμα και προσωπικό, προβάλλοντας ανασφάλειες και τα διάφορα που φυσιολογικά μας κατατρέχουν όλους, στη μία ή την άλλη ρήση.
• Και εκεί έγκειται η αποτελεσματικότητα της θρησκείας: επειδή έχει ιστορία αιώνων, δεν υπάρχει τίποτα που να μην έχει γραφτεί, τίποτα που να μην έχει προβλεφθεί, τίποτα που να έχει μείνει έξω από τα ιερά κείμενα ανά τους αιώνες.
• Δες, ας πούμε ένα οποιοδήποτε νομοσχέδιο: ποσες αναπροσαρμογές και αναθεωρήσεις χρειάζεται μέσα σε μία δεκαετία και μόνο, ώστε να προβλέπει όλες τις δραστηριότητες... Έτσι και οι θρησκείες έχουν ενσωματώσει κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας, όχι μόνο σε πρακτικό και ηθικό επίπεδο, αλλά και σε κάτι ακόμα πιο ισχυρό, την ασφάλεια κόντρα σε έναν κόσμο τόσο επικίνδυνο και απρόβλεπτα χαοτικό.
• Συμπεριλαμβάνει την επιρροή της φύσης στην ανθρώπινη υπόσταση, συμπεριλαμβάνει το φαγητό και το σεξ.
• Άρα, οι θρησκείες δεν έχουν τόσο να κάνουν με την ύπαρξη της θεότητας, αλλά με την ζωή των ανθρώπων, σε πρακτικό επίπεδο περισσότερο από κάθε άλλο και αυτό είναι ο ορισμός της πνευματικότητας, να δεί κανείς το πως συνδέεται ο άνθρωπος με όλα αυτα που τον περιτριγυρίζουν, με οξύνοια αλλά και σεβασμό, με ρέγουλα και όχι με βία.
• Κανένα νομοθετικό σύστημα δεν έχει φτάσει στο σημείο αυτό, να είναι τόσο καλά προσαρμοσμένο στην ψυχοσύνθεση του ανθρώπου. Για αυτό και είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαγκιστρωθεί κανείς από αυτή. Αλλά από την άλλη, γιατί να το κάνει?
• Βρισκόμαστε σε μία εποχή που η γνώση είναι πιο προσβάσιμη από ποτέ, πράγμα που μας επιτρέπει να σταχυολογούμε όσα ακούμε, να ερευνούμε και να συγκρίνουμε. Έχουμε τα νοητικά εργαλεία να ξεχωρίσουμε την δοξασία από την πρακτική, τον μύθο από την αλήθεια. Έχουμε, περισσότερο από τους προγόνους μας, τη δυνατότητα να κρατήσουμε την πνευματικότητα χωρίς να πέσουμε στην παγίδα της ευπιστίας και, πάνω από όλα, έχουμε κοινωνικά την ελευθερία να το πράξουμε.
• Για ένα πράγμα δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία.
• Οι άνθρωποι πάντα θα βρίσκουν έναν τρόπο να τα κάνουν μαντάρα.

Τα περί πίστης, μύθος.

• Έλαβα πριν από λίγες εβδομάδες από την αόρατη μελάνη μία πρόσκληση για κάποιο αθεϊστικό δρώμενο.
• Αν και δεν έδωσα σημασία στο τι ήταν αυτό διότι η αθεία για εμένα δεν αποτελεί λύση, εκτίμησα το γεγονός ότι η μελάνη με προσκάλεσε, παρόλο που διαφωνούμε.
• Αν δεν το ξέχασε ότι διαφωνούμε, τότε ίσως αυτή η πρόσκληση σημαίνει κάτι όπως "μπορεί να θεωρώ ότι η θρησκεία είναι όπιο του λαού, πιστεύω όμως ότι μπορούμε να συζητήσουμε πολιτισμένα, εγώ και εσύ".
• Ή ίσως όχι.
• Προτιμώ να το πιστεύω γιατί μου αρέσει καλύτερα.
• Ωστόσο, ούτε πήγα, ούτε θα πάω σε τέτοια εκδήλωση, αν και όποιος θέλει να συζητήσουμε το οτιδήποτε είμαι διατεθειμένη μπορώ να το κάνω ανά πάσα ώρα και στιγμή.
• Ο λόγος για αυτό είναι ο φανατισμός που φτάνει στα όρια του ρατσισμού των άθεων προς τους χριστιανούς. Αν και οι εμπειρίες μου περιορίζονται στις μεταξύ χριστιανών συζητήσεις, δεν έχω καν ακούσει ποτέ να αμφισβητεί κανείς τον μωαμεθανισμό ή τον βουδισμό, ας πούμε.
• Με παραξενεύει το γεγονός ότι η κύρια διαμάχη δεν είναι θρησκεία βέρσους αθεία, αλλά χριστιανισμός βέρσους αθεΐα.
• Μπορεί κανείς αυτάρεσκα να υποθέσει ότι οι χριστιανικές θρησκείες είναι αυτές που αναπτύχθηκαν σε ευρώπη και αμερική τόσο ώστε να κάνουν τον λευκό, δυτικό άνθρωπο πρωτοπόρο και επεκτατικό, ώστε να υπερισχύσει (μέχρι πριν από κάποια χρόνια αυτό, όχι πια) έναντι των άλλων.
• Ας το σκεφτούμε λιγάκι αυτό, από μία άλλη προοπτική. Η χριστιανική νοοτροπία που διαδόθηκε σε όλο τον δυτικό κόσμο δεν είναι αυτή που έχει κάνει τις κοινωνίες αυτές τις πιο προηγμένες?
• Ίσως σε οικονομικούς όρους να μπορείς άνετα να συγκρίνεις την ευρώπη με την κίνα ή την αραβία, όμως από άποψη κοινωνικών δομών, δικαιοσύνης και πρόνοιας, δεν είναι οι δυτικές κοινωνίες έτη φωτός μπροστά σε σχέση με αντίστοιχα επιτυχημένα κράτη της ασίας?
• Η χριστιανική θρησκεία, αν και συχνά δέχεται κριτικές για την "προβατοποίηση" των πιστών της, για κοίτα τί γίνεται στην κίνα και στην ινδία. Κοίτα τι γίνεται στην Αφρική? Τη στιγμή που ο μέσος χριστιανός κάθεται και σκέφτεται και αποφασίζει, μερικές φορές αντίθετα, τη θρησκεία του.
• Τώρα, μπορεί να πει κανείς ότι δεν ήταν η θρησκεία το μέσον αλλά άλλες, καθόλου χριστιανικές πρακτικές όπως η δουλεία, οι πόλεμοι και οι αποικιοκρατικές επεμβάσεις στον κόσμο, ωστόσο, οι μέσοι πιστοί ήταν θρησκευάμενοι, αφελώς πιστεύοντας στο θεό, στην εξουσία και σε μία "σωστή" τάξη πραγματων, που έπρεπε να τηρηθεί, και αυτό τους ώθησε να κάνουν μεγάλες τις χώρες τους. Άλλωστε, οι πρακτικές αυτές δεν ήταν αποκλειστικότητα των χριστιανών, και σε πολλά μη χριστιανικά κράτη ακόμα συνεχίζονται.
• Για ρώτα, φερ'ειπείν, μία γυναίκα απλή, που θα προτιμούσε να ζεί: στα εμιράτα με εκείνη την θρησκεία άρα και τρόπο ζωής, ή στην ελλάδα, με ετούτη τη θρησκεία και ετούτα τα ήθη? Κάνε την ίδια ερώτηση σε χορευτές ή οποιοδήποτε άτομο που επιθυμεί να κάνει τη ζωή του, και θα λάβεις την ίδια απάντηση: εγώ θέλω την ελευθερία μου, να βγαίνω ότι ώρα θέλω, να τρώω ότι θέλω (όπως κάποιος μωαμεθανός που γνωρίζω και έχει ταράξει τα χοιρινά και το αλκοόλ και δε λέει να ξεκουμπιστεί από την ελλάδα) και να φοράω ότι θέλω.
• Άρα, οι άθεοι, θα έπρεπε ίσως να αφήσουν ήσυχο τον χριστιανισμό και να καταπιαστούν με τις άλλες, τις πραγματικά βάρβαρες θρησκείες, αν θέλουν να κάνουν σωστή δουλειά. Ειδικά ο διαγόρας.
• Ναι, γνωρίζω τα κολλήματα του χριστιανισμού και τα πισωγυρίσματα, και όλα τα αρνητικά που του προσάπτουν, όμως δες το αποτέλεσμα. Δες τις χριστιανικές κοινωνίες και εκτίμησε την πρόοδό τους μέσα στον χρόνο. Δεν είναι καθόλου αυτονόητη ούτε ευκαταφρόνητη. Ούτε εύκολη, πρέπει να επισημανθεί.
• Ένας άλλος λόγος που δεν ασπάζομαι την αθεΐα, είναι η αυταρέσκεια των άθεων, έχουν το θράσος να θεωρούν εαυτούς εξυπνότερους. Λένε, ότι οι άθεοι είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό τους πιο μορφωμένοι, με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο και διάφορα άλλα, όμως δεν μας λένε με ποιανού τα λεφτά τα έκαναν όλα αυτά και δε μας λένε καθόλου αν έχουν εξασφαλισμένο το φαγητό του επόμενου αιώνα, ή μήπως έχουν πιάσει στα χέρια τους ποτέ κάτι που θα τους χαλάσει το μανικιούρ. Γιατί, σε αυτές τις ιδανικές συνθήκες, ο καθένας μπορεί να λέει ότι του καπνίσει, χωρίς συνέπειες.
• Δεν έχω αμφιβολία ούτε αμφισβητώ την προσωπική αξία του κάθε ενός, ωστόσο είναι σταθερή μου άποψη, επιβεβαιωμένη από την καθημερινή εμπειρία, ότι το γεγονός ότι οι πλουσιότεροι είναι άθεοι έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι ευκατάστατοι δεν εκτιμούν την αξία μερικών πραγμάτων. Είναι με άλλα λόγια κάτι το ταξικό.
• Όπως ακριβώς και η εκκλησία, ο κλήρος. Η ετυμολογία είναι αφοπλιστική.
• Γίνεται προφανές ότι εκκλησία και θρησκεία δεν είναι για εμένα το ίδιο πράγμα. Ένας πλούσιος παπάς, είναι για εμένα πολύ πιο άθεος από τον διαγόρα ή την μελάνη.
• Είναι κάτι το ταξικό.
• Γιατί δεν είδα οι άθεοι να είναι καλύτεροι σε κάτι. Οι γνωστοί μου που υποστηρίζουν ότι δεν πιστεύουν, την ίδια δράση έχουν με εμάς τους "χαζούς" που πιστεύουμε. Μπορεί να είναι καλοί ή κακοί στη δουλειά τους, να έχουν καλές ή κακές σχέσεις με τους τριγύρω τους, να είναι αξιαγάπητοι ή αντιπαθητικοί, όπως όλοι. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη αντίρρησή μου.
• Οτιδήποτε και αν βρίσκεται μέσα στο μυαλό του καθενός μας(ιδεολογία, πεποίθηση, θρησκεία), αν δεν γίνεται πράξη τότε είναι υποκρισία, και στους άθεους που γνωρίζω προσωπικά, η υποκρισία φτάνει στον ουρανό, γιατί ενώ διακυρήσσουν ότι η ηθική ή πνευματικότητα μπορεί να υπάρξει εκτός θρησκείας, οι πράξεις τους είναι το ίδιο ηθικές ή ανήθικες, δεν είναι πιο δίκαιοι από τους άλλους, καναδυό μάλιστα το χρησιμοποιούν ως δικαιολογία για να κάνουν ότι γουστάρουν.
• Όπως οι πλούσιοι κουκουέδες, ένα πράγμα, μπορεί να υιοθετούν μία ιδεολογία που να μην τους προξενεί τύψεις, η ζωή τους όμως δεν είναι καθόλου αριστερή, ούτε το φέρσιμό τους, ούτε καν οι προφάσεις τους.
• Εν ολίγοις, αν κάποιος δεν ζεί σύμφωνα με αυτά που πιστεύει, τότε για εμένα η γνώμη του δεν είναι έγκυρη, όπως μία επιστημονική θεωρία χωρίς απόδειξη.
• Εν τέλει, αν με ρωτήσει κανείς σε τί πιστεύω εγώ, θα απαντήσω ότι πιστεύω στον χριστιανισμό, όχι όπως διδάσκεται στα σχολεία, αλλά όπως περιγράφεται στα ευαγγέλια και που αποτέλεσε επανάσταση στον καιρό εκείνο. Οι μεταγενέστερες προσθήκες είναι φανερό ότι έγιναν για πολιτικούς λόγους και περισσότερη σχέση είχαν με τα εξουσιαστικά παιχνίδια ανάμεσα σε πατέρες και έθνη, παρά με την ουσία της πίστης.
• Όσον αφορά τη θρησκεία σαν κοινωνικό σύστημα, θα συμφωνήσω ότι έχει ατροφήσει, ότι η δυσκοιλιότητα των βολεμένων ιερέων έχει μετατρέψει όλες τις θρησκείες, συμπεριλαμβανομένου και του χριστιανισμού με την τωρινή του μορφή, σε κύστες με πύον. Θα συμφωνήσω ακόμα ότι δεν είναι δυνατόν να τσαμπουνάμε ακόμα τα ίδια τροπάρια που είχαν γραφτεί πριν από 3000 χρόνια, χωρίς να υπάρξει μία μετεξέλιξη, μία αναπροσαρμογή που να επιτρέπει την ουσία και την πνευματικότητα να εφαρμόζεται και στις σημερινές κοινωνίες. Δεν είναι οι άθεοι που σκοτώνουν τις θρησκείες, αλλά οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της κάθε θρησκείας. Δεν δέχομαι ότι ο χριστιανισμός είναι κακός στο σύνολό του, δέχομαι όμως ότι κάποιες αγκυλώσεις είναι τρομερές σε αποτέλεσμα.
• Κάθε ιδεολογία και κάθε σύστημα σκέψης έχει και τα καλά του, αλλά και τις παρενέργειές του. Εξέλιξη είναι να κρατάμε όσα αποδεικνύονται ωφέλιμα, ενώ όσα δεν "δουλεύουν", είτε να τα απορρίπτουμε είτε να τα αναθεωρούμε. Όπως μία επιστημονική θεωρία ποτέ δεν πετιέται στα σκουπίδια αλλά πάνω στα λάθη του παρελθόντος βασίζουμμε τις αλλαγές του μέλλοντος, έτσι και με τις κοινωνίες, κάθε μέρα που περνάει οι άνθρωποι μαθαίνουν ότι είναι τελικά περισσότερο μυαλοσώματα, πράγμα που ισοδυναμεί με θαύμα αν το καλοσκεφτείς.
• Ένα πράγμα μόνο, ότι με τον επιπρόσθετο φανατισμό των άθεων, οι άνθρωποι έχουν ακόμα έναν λόγο να μοιράζονται σε "εμείς εδώ" και "εκείνοι εκεί πέρα" που, όπως προανέφερα, είναι άλλη μία έκφανση της ταξικής απόστασης.

Κενή Διαθήκη

• Δεν μου αρέσει η θρησκεία σαν επιβεβλημένο και υποχρεωτικό σύστημα σκέψης, με τον ίδιο τρόπο που θεωρώ απολυταρχικό ένα πολίτευμα που περιορίζει την έκφραση σε οποιοδήποτε επίπεδο.
• Δεν θεωρώ ότι ευθύνεται για όλα τα κακά του κόσμου από τη μία, αλλά ούτε και τη λύση για αυτά, απλά ένα σκουριασμένο κοινωνικό εργαλείο, ίσως ένα απομεινάρι της δομής ενός παρελθόντος κόσμου.
• Μέσα σε αυτά τα πλαίσια αφαιρώντας το συναίσθημα και επιχειρώντας να εξετάσει κανείς με ψυχραιμία τα κείμενα, βλέπει την εξής αντίθεση: ενώ μερικά στοιχεία της αφήγησης είναι κυριολεκτικά και ρεαλιστικά αποτυπωμένα, κάποια άλλα δεν μπορεί παρά να είναι συμβολικά, αλλιώς την πατήσαμε.
• Για παράδειγμα, δίνονται ακριβείς οδηγίες για την κατασκευή ενός φορητού βωμού, ενός χρυσοποίκιλτου κουτιού ή ενός πέτρινου ναού, δίνονται πολύ ξεκάθαρες οδηγίες ως προς την τήρηση ορισμένων κανόνων για την κοινωνία και τη διατροφή ή την καθαριότητα, που, τέλος πάντων, φαίνονται λογικές. Ή ακόμα, στην αφήγηση διάφορων συμβάντων, ενώ όλα είναι κυριολεκτικά, λιτά και τόσο ζωντανά λες και τα βλέπεις μπροστά σου, όπως όταν ζούσαν σαν αγρότες ή σαν σκλάβοι ή όταν πολεμούσαν, και μετά τσουπ! σου λέει ο αφηγητής ότι έβρεξε φωτιά και ότι φύτρωσε ένα σιτάρι από ένα μπωλ θαμένο στο χώμα και ότι το ραβδί έγινε φίδι και άλλες μαγκιές.
• Και πάνω που λές ότι καλά τα λέει ο νομοθέτης και δίκιο έχει που λέει ότι πρέπει να τρώμε μόνο καθαρά ζώα και όχι ακάθαρτα ούτε ψοφίμια, σου ξεφουρνίζει έναν φλεγόμενο βάτο ή μία νεκρανάσταση και λες ο άνθρωψ μα τι παίχτηκε τώρα, τι λέει ετούτος, θα το χάσουμε σε λίγο με αυτά που ακούμε, δε γίνονται αυτά τα πράγματα.
• Έχοντας κατά νου ότι αυτά τα κείμενα προέρχονται από ανθρώπους πολύ διαφορετικούς από τους σύγχρονους "εμάς" που δεν είχαν μόρφωση ούτε συνθήκες διαβίωσης με την έννοια που τις αντιλαμβανόμαστε τώρα, και έχοντας επίσης κατά νου ότι απευθύνονταν σε ένα κοινωνικό σύνολο κυρίως αμόρφωτο και κυρίως αγροτικό, τότε δεν είναι περίεργο που αντί για επιχειρήματα και αλήθειες, χρησιμοποιείται η συναισθηματική πλύση εγκεφάλου ως όργανο πειθούς.
• Ακόμα και αν οι τότε άνθρωποι ήταν αρκετά ώριμοι για να συμμορφωθούν με τις επιταγές της επιστήμης, η επιστήμη τότε δεν υπήρχε, παρά μόνο στο επίπεδο της παθητικής παρατήρησης των φαινομένων.
• Βλέπεις τους ανθρώπους να πεθαίνουν απλά επειδή έφαγαν κάτι ακατάλληλο και ωστόσο όταν το επισημαίνεις όχι μόνο δε σε πιστεύουν, αλλά σε εχθρεύονται κιόλας ή σε κοροϊδεύουν ή, ακόμα χειρότερα, ώσπου να βάλεις αυτή την απλή αλήθεια στο ξεροκέφαλό τους, έχουν πεθάνει άλλοι τόσοι, για το τίποτα, για μία χαζομάρα στον εγκέφαλο, για κάτι που μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
• Και τότε, έρχεται η εύκολη λύση: παραμυθάκια. Κόλαση αν δεν πλένεις τα χέρια σου, κόλαση αν κλέβεις, κόλαση αν είσαι σεξουαλικά υπερδραστήριος. Ή ίσως αυτές οι συμβολικές ιστορίες να ήταν αποτέλεσμα της άγνοιας των πατέρων. Για παράδειγμα, όταν δεν μπορείς να εξηγήσεις γιατί πεθαίνουν οι άνθρωποι όταν πίνουν νερό από το ίδιο ποτάμι στο οποίο έπλυναν τον πισινό τους, αλλά από την άλλη ξέρεις ότι αυτό είναι αλήθεια και θέλεις να το επιβάλεις για να σώσεις καμμία ζωή, τότε τους λές ότι είναι αμαρτία. Ότι θα τους πάρει ο διάολος. Και συνήθως τους παίρνει.
• Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία αλήθειας, ακόμα και επιστημονικής, μέσα στα κείμενα που γράφτηκαν από αδαείς, αν τους συγκρίνει κανείς με τους τωρινούς φωστήρες.
• Μόνο που είναι εξαιρετικά δύσκολο να τις διακρίνει κανείς, ανάμεσα σε όλες αυτές τις υπερβολές, τους συμβολισμούς και τα λογοτεχνικά ευρήματα. Βάλε και τις εξουσιαστικές σκοπιμότητες μέσα, και έδεσε το γλυκό. Τόσο δύσκολο είναι να κατανοήσεις τί ακριβώς λέει, που ακόμα το συζητάμε δίχως να καταλήξουμε ως τώρα σε βέβαιο συμπέρασμα. Οπότε, ποιά η χρησιμότης?
• Όπως οι πίσσα του καναδά που για να καταστεί εμπορεύσιμη απαιτείται μεγαλύτερο ποσό ενέργειας από αυτό που τελικά παίρνουμε καίγοντας το παραγόμενο πετρέλαιο. Ασύμφορο.
• Αυτό που ενδιαφέρει πολλούς, είναι οι ιστορίες για το τέλος του κόσμου, την ημέρα της κρίσης.
• Για άλλη μία φορά, υπάρχει αυτή η αντίθεση, τη μία να περιγράφονται όλα με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες και από την άλλη καβαλάρηδες και σφραγίδες και πλάσματα μυθικά με περισσότερα μέλη από όσα δικαιολογούν τα γονίδιά τους.
• Από τη μία μεριά, είναι έτσι: όταν κάτι τελειώνει ή ανατρέπεται, τότε οι άνθρωποι βιώνουν σύγχυση και βίαια αισθήματα βγαίνουν στην επιφάνεια, ακόμα και χωρίς να έρθει το τέλος του κόσμου, αλλά το τέλος ενός γάμου ή μίας συνεργασίας.
• Έτσι είναι: όταν όλα πάνε στραβά, τότε ο καθένας κοιτάει την πάρτη του και ρίχνει το φταίξιμο στον άλλον, όμως την ευθύνη την έχει εκείνος με την μεγαλύτερη γνώση ή εξουσία.
• Έτσι είναι, έτσι ήταν πάντα και έτσι γίνεται πάντα, είτε πρόκειται για χώρες είτε για πρόσωπα.
• Αυτό, βγάζει νόημα.
• Αν αυτό βγάζει νόημα, τότε τα άλλα τί είναι? Που κολλάνε τα πύρινα σπαθιά και τα πλάσματα με τα πολλά μάτια? Είναι απλά σύμβολα του ανθρώπινου φόβου μπροστά στο άγνωστο? Γιατί πράγματι, όταν οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με το άγνωστο, του δίνουν περίεργα ονόματα και το βαφτίζουν τέρας. Αντί να πούν φάλαινα, λένε λεβιάθαν.
• Σε τι αντιστοιχεί όμως, αυτό που περιγράφεται ως πλάσμα με εφτά μάτια? Γρίφος άλυτος. Κάποιοι, προσπαθώντας να εξηγήσουν κάτι τέτοια, αναγκάστηκαν να τραβήξουν στα άκρα πολλά επιστημονικά δεδομένα, να ξεχειλώσουν τη λογική ώστε να χωρέσει μέσα φαινόμενα όπως το άνοιγμα της θάλασσας, όμως κάποια στιγμή το όλο πράγμα καταντά άσκοπο.
• Άσκοπο, όχι γιατί δεν θα ήταν καλύτερα να ξέραμε κάποια πράγματα, αλλά γιατί ακόμα και αν είχαν λυθεί κάποια μυστήρια, ακόμα και τότε οι άνθρωποι δεν θα πείθονταν, αλλά προτιμούν το γνώριμο και το συνηθισμένο από το πραγματικά αληθινό και προφανές. Δεν το λέω πίκρα ή κυνισμό, απλά είναι ένα γεγονός, όπως όταν λέμε ότι οι πιγκουίνοι ζευγαρώνουν την άνοιξη ή ότι οι ανεμώνες είναι μωβ. Απλά έτσι είναι.
• Η ουσία είναι ότι μέχρι να το δείς να γίνεται μπροστά σου, οπότε μάλλον θα πείς "αυτό εννοούσε, τώρα εξηγείται!", κατά κανόνα είναι πολύ αργά και συνήθως οι επιλογές που μένουν είναι δύο.
• Υπό αυτή την έννοια, ποιός ο σκοπός του να συντηρείς για αιώνες ένα ολόκληρο ηθικο-πολιτικο-κοινωνικό σύστημα με έξοδα ασύλληπτα, απλά και μόνο για να πείς στους ανθρώπους "Μην κάνετε κοτσάνες", ειδικά όταν το ποιές είναι οι κοτσάνες είναι τόσο ρευστό κατά περίπτωση?
• Τι νόημα έχει όταν, την ώρα της απόφασης, ο καθένας είναι μόνος με το μυαλό του?
• Τι νόημα έχει, όταν την ώρα που χρειάζεσαι κάτι, το μόνο που έχεις είναι ένας ακατάληπτος φιλολογικός συμβολισμός?
• Θα κάνω κι εγώ ένα ακατάληπτο φιλολογικό συμβολισμό, λοιπόν.
• Η κοπριά παύει να βρωμάει όταν ανθίζουν τα λουλούδια.
• Πόσο σε βοηθάει αυτό?
• Το μόνο που ίσως σου κάνει είναι να αποτελέσει δοχείο των αγωνιών του καθενός, κάπου να τις βάλεις και να κλείσεις το καπάκι, μήπως μπορέσεις να κάνεις τη ζωή σου.
• Αλλά μόνο σε προσωπικό επίπεδο, και μόνο κατά βούληση, όχι υποχρεωτικά ούτε ομαδόν.

Κάτι

• Πίστη είναι να πιστεύεις.
• Εξ ορισμού, πίστη είναι να δέχεσαι κάτι, όχι επειδή αποδεικνύεται αλλά επειδή ταιριάζει με ότι έχει στο μυαλό του ο καθένας. Για αυτό, παρατηρείται το εξής: μπροστά στο ίδιο γεγονός, κάθε άνθρωπος σχηματίζει διαφορετική γνώμη, βγάζει διαφορετικό συμπέρασμα και οδηγείται σε διαφορετικές δράσεις.
• Οι επιστήμονες λένε ότι δεν είναι έτσι, όμως όταν δέχεσαι κάτι μετά από παράθεση στοιχείων τότε καταλαβαίνεις, δεν πιστεύεις.
• Δεν είναι παιχνίδι με τις λέξεις.
• Παρατηρώντας τους ανθρώπους, βλέπεις το ίδιο μοτίβο να επαναλαμβάνεται: δεχόμαστε τη λογική της επιστήμης, και μετά διαβάζουμε ωροσκόπια ή κουβαλάμε πάνω μας ένα κομμάτι γυαλιστερή πέτρα για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.
• Δεν έχει σχέση με την ύπαρξη του θείου, αλλά με την ανάγκη να πιστεύουμε, κάτι.
• Πιστεύουμε στην αλήθεια των αριθμών, πιστεύουμε στην ύπαρξη εξωγήινης ζωής, στο θεό, στην αποτελεσματικότητα ενός κρύσταλλου και πιστεύουμε τα δελτία ειδήσεων. Κανένα από αυτά δεν προσφέρει αποδείξεις.
• Οι αυτο-ευλογούμενοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτοί, δεν είναι έτσι. Κι όμως, παρά την αλήθεια των συμπερασμάτων τους, τα σφάλματα εις βάρος ανθρώπων, η καταστροφική τους υπεροψία και η ανθρώπινη απληστία τους δείχνουν ότι και αυτοί, τελικά, κάτι πιστεύουν, κάτι που δεν συνοψίζεται στις επιστημονικές έννοιες.
• Και οι επιστήμονες, ειδήμονες κάθε είδους, πιστεύουν κάτι και μετά παλεύουν να το αποδείξουν ή να το εφαρμόσουν.
• Αναζητώντας μία λέξη που να συνοψίζει την ουσία της πίστης, τότε ίσως αυτή η λέξη να ήταν το "μετά".
• Κάνω αυτό που προβλέπεται και μετά θα πετύχω.
• Προσεύχομαι και μετά θα σωθεί η ψυχή μου.
• Δουλεύω και μετά θα είμαι επιτυχημένος.
• Ερευνώ και μετά θα έχω γνώση.
• Μιλώ και μετά θα έχω δίκιο.
• Ζητώ και μετά θα έχω.
• Πολεμώ και μετά θα νικήσω.
• Ζω έτσι και μετά θα είμαι ικανοποιημένος.
• Συμπεριφέρομαι έτσι και μετά θα είμαι αρεστός.
• Επαναστατώ και μετά θα είμαι ελεύθερος.
• Όλες αυτές οι πίστεις, ισοδυναμούν με πίστη στο θεό, όχι γιατί συνειδητά πιστεύει κανείς στο θεό αλλά γιατί όλα αυτά είναι καθαρά θέμα τύχης, τελικά, και το να είναι σίγουρος κανείς για το τί θα φέρει το μέλλον μοιάζει πάρα πολύ με θρησκευτική προσήλωση: δεν υπάρχει τίποτα που να αποδεικνύει ότι έτσι θα γίνει.
• Πόσο συχνά μας διαψεύδει το μέλλον, όλοι το γνωρίζουμε.
• Ωστόσο, πιστεύουμε κάτι και βάσει αυτής της πίστης, συνεχίζουμε να κάνουμε ότι κάνουμε. Μερικές φορές επιβεβαιωνόμαστε.
• Το ίδιο ισχύει και για τους άθεους.
• Αυτό που έχει όμως ίση σημασία για εμάς, εκτός από το τι πιστεύει ο καθένας μας, είναι να μεταδώσουμε την πίστη μας στους άλλους. Δεν μας αρκεί να έχουμε κάτι στο μυαλό μας, έχουμε την ανάγκη να το εξηγήσουμε στους άλλους, να το αποδείξουμε, να επικυρώσουμε την αλήθεια της πίστης μας επιβάλλοντάς την και στα διπλανά μυαλοσώματα. Ένα σημαντικό μέρος της επικοινωνίας μας χρησιμεύει στο να αλλάξουμε τη γνώμη κάποιου.
• Βλέπουμε τη γιαγιά που ξεματιάζει κάποιον και απλά πρέπει να της αποδείξουμε ότι έχει λάθος. Βλέπουμε κάποιον να βάζει ένα περίεργο υλικό στην κοτόσουπα και πρέπει να του πούμε πως το φτιάχνουμε εμείς. Βλέπουμε κάποιον να υποστηρίζει μία θεωρία, παράταξη, ομάδα, και πρέπει να αντιπαραθέσουμε τα στοιχεία μας. Βλέπουμε κάποιον να κάνει μία επιλογή στη ζωή του και πρέπει να τον πείσουμε ότι κάνει λάθος.
• Είναι πολύ όμορφο να το βλέπεις. Αλλά και εκνευριστικό πολλές φορές.
• Ίσως για αυτό να επαναστατούμε στην ιδέα της οργανωμένης θρησκείας, γιατί σε κανέναν δεν αρέσει να του λένε τι να κάνει στη ζωή του. Άλλωστε, η πνευματικότητα δεν επιβάλλεται. Ίσως διδάσκεται, αλλά οπωσδήποτε εμπνέεται ή πηγάζει από το πως βλέπει ο καθένας τον κόσμο.
• Όσο έξυπνος και αν ήταν ο ιησούς ή ο βούδας, ή οποιαδήποτε άλλη μορφή, η επιβολή της πνευματικότητάς τους μέσω συστηματικής μεθόδου, είναι τυραννία του νού.
• Όσο δίκιο κι αν έχει κάποιος, όταν επιβάλλεται δια της βίας, το χάνει το δίκιο του.
• Ο Ιησούς υπήρξε, όπως υπήρξε ο Ηρακλής και ο Κομφούκιος. Υπήρξαν άνθρωποι που τους είδαν και εντυπωσιάστηκαν τόσο ώστε να γράψουν για αυτούς, σίγουρα με κάποια στοιχεία υπερβολής, όπως συνηθίζονταν τότε στους αναλφάβητους, αλλά με θαυμασμό και αγάπη.
• Αν αμφισβητήσουμε την ύπαρξη αυτών, τότε αμφισβητούμε την ύπαρξη των πάντων, από τον σωκράτη, μέχρι τον κολοκοτρώνη, τον δαβίδ, δεν υπήρξε η ζαν ντ' άρκ, ούτε ο σάημον μπολιβάρ, απλά και μόνο επειδή δεν είχε καταγραφεί η γέννησή τους ή είχαν καταστραφεί τα αρχεία σε κάποια φωτιά ή επειδή δεν λαμβάνονται υπόψιν οι μαρτυρίες που θεωρούμε προκατειλημμένες ή μονομερείς. Ο μεγαλέξαντρος υπήρξε? Εμφανίζεται ένα χειρόγραφο με την υπογραφή του μακρυγιάννη και αμφισβητούμε την ύπαρξη του μακρυγιάννη.
• Το κάνουμε αυτό από ενοχή.
• Επειδή μέχρι τώρα μας επιβάλλονταν με το ζόρι, τους έχουμε σιχαθεί και με αυτό τον τρόπο αναιρούμε το βάρος της υποχρέωσης. Έχουμε πνευματικότητα, όμως είναι διαφορετική, όπως θα ήταν αν ζούσε ο μακρυγιάννης ή ο ιησούς θα του λέγαμε "κοίτα, καλά τα λές, αλλά εγώ...". Είναι πολύ πιθανό.
• Η ενοχή της διαφορετικότητας, η οποία μέχρι τώρα ήταν κατακριτέα.
• Πόσοι στην ανθρώπινη ιστορία έχουν πληρώσει ακριβά την διαφορετικότητά τους?
• Καλό Πάσχα.

Εκείνος που ξέρει τι κρύβεται πίσω από τις λέξεις, μιλάει χωρίς λόγια. ΚΟΜΦΟΥΚΙΟΣ

• Καθώς πλησιάζει το Πάσχα, δεν μπορεί κανείς παρά να είναι ευγνώμων για αυτό το δεκαπενθήμερο διάλειμμα, πολυπόθητο και ευεργετικότατο, ακριβώς τη στιγμή που το χρειαζόμαστε.
• Το γιατί το χρειαζόμαστε, ίσως να μην έχει τόση σχέση με την πραγματική σωματική κούραση, αφού ο όρος "εργασία" έχει πλέον διαφορετική σημασία από τότε που πρωτο-καθιερώθηκε το Πάσχα σαν γιορτή. Ίσως έχει σχέση περισσότερο με αυτά που νιώθει ένας άνθρωπος εντός του όταν η φύση γύρω του αλλάζει. Ή ίσως να πρόκειται για συνδυασμό των δύο...
• Σημασία έχει ότι υπάρχει.
• Και δεν είναι ούτε υπερφυσικό, ούτε μεταφυσικό, απλά αποτέλεσμα προσεκτικής και μακροχρόνιας παρατήρησης. Για αυτό και δεν άλλαξε με τον καιρό, διότι εξυπηρετεί τις ανάγκες των ανθρώπων, σε πολλά επίπεδα.
• Μπορεί κάποιος να μην πιστεύει ότι υπάρχει ένας αγαθός παππούλης (ή ένας χοντρός ημίγυμνος) με λευκή γενειάδα στα σύννεφα, όμως πολλές πρακτικές αποτελούν μέρος της ζωής μας, ούτως ή άλλως. Αυτό γίνεται πιο φανερό αν διαβάσει κανείς σύγχρονες μελέτες που με στόμφο επιβεβαιώνουν το αυτονόητο, κάτι ιν δε λάηνς οφ "Η τρέλα του μαρτίου" ή "οι κύκλοι της παραγωγικότητας" και πάει λέγοντας. Όπως και το ότι πολιτισμοί με παρόμοιες γεωπολιτικές συνθήκες ακολουθούν παρόμοιες θρησκευτικές πρακτικές.
• Δεν υπάρχει τίποτα το μυστικιστικό ή υπερφυσικό, απλά η άγνοια ενός τραγόπαπα, που ωραιοποιείται με συμβολισμούς και μεταφορές, που όμως πολλές φορές εκλαμβάνονται σαν κυριολεξίες.
• Τελικά, ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο έγκλημα του παπαδαριού, η μετατροπή μίας απλής, πρακτικής και γήινης πνευματικότητας σε μυστικιστικό ελιτισμό και εξουσιαστική προπαγάνδα ή, ακόμα χειρότερα, σε χειρομαντεία και τζόγο.
• Δεν είναι να απορείς που γέμισε ο τόπος "άθεους".
• Και μπαίνουν τα εισαγωγικά όχι προς αμφισβήτηση της θέσης των άθεων αλλά γιατί αυτά που υποστηρίζουν οι άθεοι συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τις φιλοσοφικές και πνευματικές απολήξεις ορισμένων θρησκειών, όπως ο τίτλος της ανάρτησης.

Πιστεύω εις ένα Σύστημα, διαχειριστή ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων

• Από παλιά είχε εδραιωθεί η πεποίθηση ότι θεός δεν είναι ένας, ή τουλάχιστον όχι ακριβώς ένας. Κατά μία υπερσούπερφυσική έννοια είχα στο μυαλό μου τη θεότητα, το ένα υπερ-όν, σαν το σύνολο της ζωής, τη σούμα που βγαίνει από όλα μαζί τα μυαλά της ανθρωπότητας. Από αυτή την ολότητα ίσως ορίζεται η παγκόσμια οντότητα όπως την βλέπουμε κάθε εποχή και, υπό αυτή την έννοια, ναι, έχει ο θεός.
• Δεν είναι αλήθεια ότι ο κάθε ένας από εμάς με τη δράση και τη σκέψη του επηρεάζει τους άλλους, δημιουργώντας νοήσεις καθ' εικόνα και ομοίωσή του? Ότι αυτά που ο άνθρωπος έχει στο μυαλό του, ο Λόγος, κινεί το κάθε πράγμα ώστε στο τέλος όταν γεννιέται ένα παιδί, αυτό το παιδί να είναι προϊόν μίας συμπαντικής συγκυρίας, μέρος της οποίας είναι η προσωπική βούληση αλλά και σαν δεύτερο συστατικό η συστεμική συνακολουθία?
• Δεν είναι αλήθεια ότι η ύπαρξη συστήματος εξασφαλίζει τη σταθερότητα και τη διατήρηση της γνώσης ή των τεχνικών ώστε να μη χρειάζεται να ανακαλύπτουμε τον τροχό μετά την έλευση της κάθε γενιάς? Δεν είναι όμως επίσης αλήθεια ότι τα σφάλματα του συστήματος η προσωπική πρωτοβουλία μπορεί να τα εξομαλύνει και να τα διορθώνει, ώστε να περιορίζονται οι αδικίες ή σκληρότητες? Παρόλα τα σφάλματα της ιστορίας και του συστήματος, δεν είναι αλήθεια ότι περισσότεροι άνθρωποι ζουν καλά και ότι λιγότεροι πεθαίνουν μάταια? Προφανώς έχουμε δουλειά ακόμα, δεν είναι όμως καθόλου ευκαταφρόνητα, ούτε αυτονόητα, ούτε τυχαία όσα έχουν γίνει ως τώρα. Βάλε τους λιμούς που τελείωσαν και πόσοι ακόμα πρέπει να τελειώσουν...
• Φαντάζομαι την όλη υπόθεση σαν έναν οργανισμό, με φλέβες από άσφαλτο και ανθρώπινα αιμοπετάλια, δύο πνεύμονες και ένα μυαλό, όλα τους αναντικατάστατα και απαραίτητα.
• Πρέπει να κόψω τις μαυροδάφνες επειγόντως...
• Καλή Χρονιά.

Η πιθανή Βίβλος των Άθεων

• Το ότι δεν υπάρχει θεός το εμπεδώσαμε. Τις αδυναμίες των γραφών τις διαπιστώσαμε. Και μετά?
• Σε τι μας ωφελεί αυτή η γνώση?
• Το να καθόμαστε να το συζητάμε μεταξύ μας, ενώ τριγύρω ο κόσμος φλέγεται, είναι λίγο ανούσιο. Όσο μεγάλη κι αν είναι η αλήθεια, αν την κρατάς κρυφή είναι τόσο χρήσιμη όσο τα λεφτά κρυμμένα κάτω από το στρώμα της γιαγιάς. Η γνώση αυτή έχει νόημα μόνο αν οδηγήσει σε πράξη που να είναι καλύτερη από την ως τώρα δράση των θρησκειών.
• Αντί να χωρίζει τους ανθρώπους, να τους συμφιλιώνει, αντί να τους φτωχαίνει στην τσέπη και στο μυαλό να τους βοηθά να βελτιώσουν τη ζωή τους και τη νόησή τους. Αντί να τους περιορίζει να τους δείχνει πως να είναι ελεύθεροι. Αντί υστερικά να τους καταδικάζει με το παραμικρό σε αιώνια τιμωρία, να κατανοεί τις ανάγκες τους και να τις καλύπτει. Αυτά πρέπει να είναι τα αποτελέσματα της άθεης κοινωνίας, αλλιώς δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά άλλο ένα επεισόδιο της ίδιας ιστορίας, με τις ίδιες αδικίες να διαιωνίζονται, οι πλούσιοι εδώ οι υπόλοιποι εκεί. Αν η γνώση φυλάσσεται για να φανερωθεί μόνο στους εκλεκτούς, τότε δεν είναι το ίδιο σαν αυτό που κάνουν οι κληρικοί που αντί να εξηγήσουν ορισμένες απλές αλήθειες τα λένε όσο πιο ακαταλαβίστικα και μπερδεμένα γίνεται για να εκμεταλλεύονται την αμάθεια του κοσμάκη?
• Άρα, η άθεη θεωρία είναι μισή, γιατί δεν έχει προβλέψει για το μετά, για το πως θα εφαρμοστεί αυτή η αλήθεια σε πραγματικές συνθήκες, πως θα αλλάξει τη ζωή μας. Εντάξει, δεν θα πηγαίνουμε εκκλησία και τις γιορτές θα τις γιορτάζουμε με μισή καρδιά μέχρι να εκφυλιστούν εντελώς, να σβήσουν χωρίς κανένα νόημα.
• Εν τω μεταξύ, οι άνθρωποι υποφέρουν και πεθαίνουν, αλληλοσκοτώνονται και μισιούνται, την ώρα που εμείς ευλογάμε τα γένια μας "Ναι κύριέ μου, έχετε τόσο δίκαιο!" και μετά συγχαίρουμε αλλήλους για τα νοερά, εντελώς φανταστικά μας κατορθώματα.
• Αν περιμένουμε την αλλαγή στη νοοτροπία να ωριμάσει από μόνη της, ίσως να αργήσει πάρα πολύ. Ώσπου να εξασθενήσει η λατρεία ή να καταρρεύσουν οι δομές ακόμα και της πιο εξτρεμιστικής αίρεσης για αρχίσουμε να χτίζουμε τις βάσεις μίας νέας δομής, μάλλον θα περιμένουμε πολύ. Δε συμφέρει, ούτε καν οικονομικά.
• Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ήδη υπάρχουσα οργάνωση, αντί να τα διαλύσουμε όλα και να τα ξαναχτίσουμε όλα από την αρχή.
• Δείτε τις θρησκείες, όχι συναισθηματικά και εκδικητικά, αν και θα έχετε κάθε δικαίωμα να το κάνετε. Δείτε τις ως οργανισμούς, ως εταιρείες έστω.
• Οι εταιρείες αυτές έχουν ήδη πλοκάμια σε κάθε γωνιά της γής, ελέγχουν απόλυτα ακόμα και τους διαφωνούντες τους γιατί χιλιετίες συστηματικής πλύσης εγκεφάλου έχουν σχηματίσει και εγκαταστήσει ολόκληρους επικοινωνιακούς κώδικες στις πληθυσμιακές ομάδες. Για παράδειγμα οι λογικοί κώδικες που θα χρησιμοποιήσει ένας ορθόδοξος είναι καλύτερα κατανοητοί για τους ορθόδοξους. Αν απευθυνθεί στην ίδια θρησκευτική ομάδα ένας ισλαμιστής, τότε θα προκύψουν δυσκολίες στην επικοινωνία καθώς διαφορετικά πράγματα θεωρούνται δεδομένα. Ο ισλαμιστής θα χρειαστεί πολλαπλάσιο χρόνο για να εξηγήσει κάτι στον ορθόδοξο, παρά αν απευθυνόταν σε ποίμνιο της δικής του θρησκείας (ορίστε αρχίσαμε κιόλας: άκου ισλαμικό ποίμνιο...).
• Τι κάνεις λοιπόν σαν πεφωτισμένος άθεος ηγέτης?
• Πιάνεις τους θρησκευτικούς ηγέτες κατά τόπους και κατά θρήσκευμα. Τους λαδώνεις αναλόγως για να έχεις πιο θερμή την υποστήριξή τους (ελπίζω να μη σοκάρεστε: στην ελλάδα ζούμε) και τους ζητάς να κάνουν κάποιες μικρο-αλλαγές στα κείμενα και στα κηρύγματά τους, οι οποίες θα είναι οι εξής:

1. Να αφαιρεθούν κάθε είδους συμβολισμοί και αφηρημένες έννοιες. Το κάθε τι θα διατυπώνεται μόνο κυριολεκτικά και με τη μέγιστη δυνατή σαφήνεια. Με αυτό τον τρόπο αποφεύγονται οι παρερμηνείες και διαστρεβλώσεις των αρχικών εννοιών. Όχι "Η εύα έφαγε το μήλο και από τότε τιμωρείται με δύσκολες γέννες" αλλά "Η αύξηση του μεγέθους του ανθρώπινου εγκεφάλου που συνόδευσε την καλύτερη κατανόησή του για τον κόσμο, από τη μία έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα να ελέγξει το περιβάλλον του προς ώφελός του, από την άλλη όμως είχε σαν συνέπεια πολύ πιο επώδυνες γέννες, γιατί ενώ το κορμί της γυναίκας έμεινε ίδιο, ο εγκέφαλος έγινε μεγαλύτερος και βγαίνει πιο δύσκολα από τον κόλπο". Επιστημονικά και σταράτα, όχι δέκα χιλιάδες χρόνια ερευνών και ακόμα να μην ξέρουμε τί στο καλό εννοούσε.... Όποιος θέλει φιλολογικές τζιριντζάντζουλες, ας διαβάσει κάτι άλλο (όπως τα παλιά κείμενα) γιατί εδώ έχουμε πιο σοβαρές δουλειές!
2. Να προστεθούν νέοι, επίκαιροι κανόνες που να αντικατοπτρίζουν τις σημερινές απαιτήσεις από τη ζωή μας. Όχι "οι γυναίκες είναι σατανικές" αλλά " οι γυναίκες περνούν πολλές ορμονικές μεταβολές κατά τη διάρκεια της ζωής τους, που δυσκολεύουν όχι μόνο τις ίδιες αλλά και όλους όσους ζούν μαζί τους. Σε αυτή την ηλικία έχει παρατηρηθεί ότι....σε εκείνη την ηλικία είναι συχνό εκείνο το φαινόμενο...." .Εδώ είναι πάρα πολλά που πρέπει να συμπεριληφθούν, γιατί ενώ κάποιοι πληθυσμοί θεωρούν δεδομένα κάποια πράγματα, σε άλλα μέρη δεν τα έχουν ξανα-ακούσει. Εντολές όπως "πλένετε τα χέρια σας πριν και μετά το φαγητό ή όταν μαγειρεύετε" μπορούν να αλλάξουν πολλές ζωές ουσιαστικά. "Να διαβάζετε και να μαθαίνετε όσα περισσότερα γίνεται, να πηγαίνετε σχολείο και αν δεν έχετε βάλτε τα δυνατά σας να χτίσετε, γιατί...". Ακόμα: "Έτσι φτιάχνεται ένας πρωτόγονος αποστακτήρας για να μην πίνετε το νερό όπως είναι: έχει μικρόβια και μικροοργανισμούς που ίσως προκαλέσουν αυτό και αυτό και εκείνο το σύμπτωμα", αντί να ρίχνεις το φταίξιμο στο κακό μάτι για τη δυσεντερία ή να κηρύσσεις πόλεμο στις γίδες γιατί είναι λέει σατανικές... ¨Καλό είναι να φτιάχνεις κεφάλι, αλλά αν το παρακάνεις το συκώτι δεν θα αντέξει" "Τα ναρκωτικά, η αντισύλληψη, η κατανάλωση, ..."
3. Να περιέχουν γενικές οδηγίες για την ανατροφή των παιδιών. Όχι κατήχηση, αλλά μόρφωση και ενδυνάμωση και διεύρυνση των ικανοτήτων του, επιστημονικά και εμπεριστατωμένα. Όχι, όποιος δε σέβεται τον πατέρα του πάει στη κόλαση, αλλά η καλή σχέση με τον πατέρα είναι πιο συμφέρουσα για αυτό και εκείνο το λόγο. Μερικά πολύ τρομερά πράγματα έγιναν σε βάρος των παιδιών, γιατί οι γονείς απλά δεν ήξεραν τι να κάνουν για να αντιμετωπίσουν μία κατάσταση.
4. Να ρυθμίζει το ρυθμό της εργασίας και παραγωγής, έτσι ώστε να γίνεται αποτελεσματικότερα και δικαιότερα η διανομή πόρων. Αν δεν εξαλειφθεί αυτή η αδικία, τζάμπα μιλάμε: οι φτωχοί είτε που θα επιτίθενται στους εύπορους (πειρατεία, λαθρομετανάστευση) είτε που θα μιμηθούν τους προνομιούχους εξυπνάκηδες και δεν θα μείνει κανείς να παράγει φαγάκι.
5. Ρίχτε τους τα αμείλικτα γεγονότα και νούμερα στα μούτρα. Οι ηγέτες θεωρούσαν ως τώρα ότι οι πολίτες δεν έχουν τα νοητικά προσόντα να κατανοήσουν πλήρως κάποιες έννοιες, ή κάποιες πληροφορίες ή ότι πρέπει να τηρηθούν κάποια προσχήματα στην επικοινωνία μεταξύ θρησκευτικής ηγεσίας και ποιμνίου. Αυτό μπορεί και να είναι αλήθεια, όμως τώρα περισσότεροι άνθρωποι έχουν πρόσβαση στην παιδεία ή τουλάχιστον ξέρουν ανάγνωση. Με απλά λόγια να εξηγηθεί η επίπτωση κάθε πράξης, όχι ποιητικά ούτε συμβολικά και ωραιοποιημένα, αλλά με κάθε σφοδρότητα των λέξεων που περιγράφουν μία αλήθεια. "Αν υπερκαταναλώνεις πόρους, τότε η δυσαναλογία στην κατανάλωση θα έχει αυτές τις στρεβλώσεις στην διανομή του πλούτου που έχει σαν αποτέλεσμα 30.000 άνθρωποι να πεθαίνουν σε φυτείες κακάο και καπνού ή τσαγιού κάθε χρόνο, τόσα παιδιά θα ζήσουν στην εξαθλίωση ή θα πεθάνουν της πείνας γιατί η δική σου κυβέρνηση θέλει να σου εξασφαλίσει τη βενζίνη και τεχνολογία που χρειάζεσαι σε τιμές που να αντέχεις". Η υποτίμηση της κριτικής ικανότητας των μαζών είχε καταστρεπτικά αποτελέσματα γιατί οι άνθρωποι δεν ήξεραν τι κάνουν, γιατί κανείς δεν τους είπε τι συνέπειες έχει το κάθε πράγμα, παρά μόνο τους έλεγαν να κάνουν υπομονή και προσευχή. Υπάρχουν και ηλίθιοι, αλλά οι έξυπνοι πρέπει να καταλάβουν.

• Μόλις τα εξασφαλίσουμε αυτό, στέλνουμε τους εκπροσώπους της κάθε θρησκείας πίσω στις πατρίδες τους, και αφήνουμε να διαδώσουν ενσωματωμένο στο λόγο του θεού τους, απλές οδηγίες για το πως να ζήσουν υγιέστεροι, παραγωγικότεροι αλλά και πληρέστεροι, πως να ωφεληθούν από όσα προσφέρει ο κόσμος.
• Έτσι, ο ισλαμιστής, προτεστάντης, μουσουλμάνος, χριστιανός, βουδιστής κτλ που ακούσει τα νέα, καλύτερα για αυτόν κηρύγματά δια στόματος του ίδιου εκπροσώπου "του θεού", θα κατανοήσει και αφομοιώσει γρηγορότερα αυτές τις αρχές. Ίσως κάποια στιγμή να συνειδητοποιήσει ότι περίπου οι ίδιες οδηγίες αναφέρονται και σε άλλες θρησκείες, οπότε κάποτε στο απώτερο μέλλον, ίσως διαπιστώσουν όλοι ότι δεν τους χωρίζουν και τόσα πολλά τελικά.
• Το γεγονός ότι οι λαοί της δύσης έχουν από καιρό αρχίσει να ευαισθητοποιούνται δείχνει ότι οι άνθρωποι, εφόσον δουν τι ακριβώς συμβαίνει, μπαίνουν στο φιλότιμο και δραστηριοποιούνται. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες εθελοντικές οργανώσεις υπάρχουν στις πιο προηγμένες χώρες. Εξασφαλίζοντας τροφή και στοιχειώδη μόρφωση σε πρώτο στάδιο, έχουμε μεγαλύτερες πιθανότητες να προχωρήσουμε και στο δεύτερο, δηλαδή την κατανόηση και επιτυχημένη συνύπαρξη.